Η Κατάρρευση Ισχύος της Ε.Σ.Σ.Δ. από την εμπλοκή της στο Πόλεμο του Αφγανιστάν (1979- 1990)

 

 

Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΣ ΤΗΣ Ε.Σ.Σ.Δ.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΣΤΟΝ

ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟΥ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ

1979-1990

ΚΟΙΝΟΝΙΚΟΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

 

ΤΜΗΜΑ Ε.Μ.Μ.Ε. ΠΑΝΤΕΙΟΥ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ/ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κος Χ. ΓΙΑΛΟΥΡΙΔΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ 

ΣΤΕΛΙΟΣ ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΟΥ

2006

 

 

Πρόλογος (και επίλογος)

           

Πριν ξεκινήσω να αναλύω το θέμα αυτής της πτυχιακής εργασίας θα ήθελα να πω μερικά λόγια που θα βοηθήσουν τον αναγνώστη να καταλάβει τις συνθήκες και τις δυσκολίες που υπήρχαν κατά την διάρκεια της συγγραφής αυτής της εργασίας.

            Αρχικά διάλεξα ως θέμα εργασίας την «Κρίση της Κούβας». Λόγω όμως κάποιας παρεξήγησης με κάποιους συμφοιτητές μου που τύχαινε να συμπήσουν τα θέματά μας, μου προτάθηκε να κάνω τις Συνέπειες του πολέμου της ΕΣΣΔ με το Αφγανιστάν από το 1979 μέχρι το 1980. Αν και δίστασα αποφάσισα να δεχτώ, επειδή σκέφτηκα ότι δεν γνώριζα τίποτα για αυτό το θέμα και το είδα σαν μια πρόκληση να μάθω για ένα γεγονός που απασχολεί τις ισχυρότερες των κυβερνήσεων μέχρι και σήμερα. Και πραγματικά δεν είχα την παραμικρή ιδέα για τον συγκεκριμένο πόλεμο. Το μόνο που είχε πέσει στην αντίληψή μου και που σχετιζόταν προβοκατόρικα με το πόλεμο ήταν η αμερικανικής παραγωγής ταινία «Ράμπο 3». Ξεκινώντας να κάνω αυτήν την εργασία στο δεύτερο εξάμηνο του τελευταίου έτους κατάλαβα ότι δεν ήταν και τόσο εύκολο να βρω βιβλία γραμμένα στα ελληνικά που να περιγράφουν αναλυτικά το τι είχε γίνει τότε. Η δυσκολία μου ήταν ότι εγώ χρειαζόμουν μερικές μελέτες στα ελληνικά για να μπορέσω να αναγνώσω πιο εύκολα τα αγγλόφωνα βιβλία. Προς στιγμήν παράτησα την εργασία για να ασχοληθώ με τα άλλα μαθήματα. Την καλοκαιρινή περίοδο οι δυσκολίες ήταν ακόμη πιο πολλές αφού τα πάντα υπολειτουργούν. Στη συνέχεια και αφού είχα ξεκινήσει να εργάζομαι επί αμοιβής, έδωσα στον εαυτό μου μία ακόμη μικρή παράταση. Κατάλαβα όμως ότι δεν υπήρχε περίπτωση να βρω τίποτα πιο αναλυτικό στα ελληνικά από αυτά που είχα ήδη βρει και συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να αρχίσω να διαβάζω τα αγγλικά κείμενα.

            Η ανάγνωση των αγγλικών κειμένων δεν ήταν και τόσο εύκολη γιατί ενώ παρόλο που γνωρίζω αγγλικά δεν είμαι σε τέτοιο επίπεδο για να μπορώ να μεταφράζω όρους και ορολογίες ή ακόμη και να κατανοώ το πολιτικό κλίμα της εποχής. Η ορολογία των κειμένων ήταν δύσκολη ακόμη και για την ελληνική γλώσσα και εγώ αγνοούσα σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Πρέπει να πω επίσης ότι η μετάφραση της ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας, ήταν αρκετά χρονοβόρα. Τελικά και παρόλες τις δυσκολίες κατάφερα να μεταφράσω μεγάλα κομμάτια με το κλασσικό πατροπαράδοτο τρόπο του λεξικού (και όχι με την βοήθεια του ίντερνετ, διότι δεν εμπιστεύομαι την τυφλή μετάφραση των μεταφραστικών προγραμμάτων) που μου έδωσαν μια σαφή εικόνα για το τι ακριβώς συνέβη στον πόλεμο.

            Αν και σε πολλά σημεία η εργασία διαφοροποιείται από το αρχικό πλάνο που είχα στο μυαλό μου, δεν παύει να είναι μια προσπάθεια περιγραφής ενός ιστορικού γεγονότος από πολλές πλευρές. Φυσικά λείπει κατά την γνώμη μου ένα κεφάλαιο που θα ήθελα να υπάρχει μέσα στην εργασία, για το πώς περιέγραψε ο ελληνικός τύπος το πόλεμο. Η επίσκεψή μου σε κάποιες από τις εφημερίδες, με δρομολόγησε στη συνέχεια στην βιβλιοθήκη της βουλής. Δυστυχώς όμως εκεί τα θέματα δεν είχαν καταχωρηθεί σε ψηφιακή μορφή και όπως καταλαβαίνεται ήταν δύσκολο να κοιτάξω μία –μία τις εφημερίδες από την περίοδο του 1979-1980. Από την άλλη ένα σερφάρισμα στο ίντερνετ δεν απέδωσε διότι οι σελίδες που αναφερόντουσαν στο πόλεμο ανακύκλωναν η μία την άλλη. Σελίδες βρέθηκαν αρκετές στα ρωσικά που δυστυχώς δεν με βοηθούσαν. Μερικές σελίδες που βρέθηκαν στην αγγλική γλώσσα, χρησιμοποιήθηκαν.

            Κατά κύριο λόγω οι πηγές των εργασιών μου ήταν αγγλικά κείμενα. Αυτή ήταν μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες που με αποθάρρυναν αρκετές φορές για να τελειώσω πιο γρήγορα αυτήν την πτυχιακή. Παρ’ όλα αυτά η εργασία αυτή με βοήθησε να μάθω μερικά πράγματα που τα αγνοούσα καθώς και για την ιστορία μιας από τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου, το Αφγανιστάν.

Θα ήθελα να κρίνετε αυτήν την εργασία με μικρή αυστηρότητα κατανοώντας τις δυσκολίες που σας περιέγραψα. Ελπίζω επίσης αυτά που έγραψα να μην παρεκκλίνουν από την πραγματικότητα. Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλα πράγματα για να γραφτούν αλλά τα χρονικά περιθώρια μου στενεύουν και μερικά κείμενα είναι δύσκολο να μεταφραστούν. Πιστεύω πάντως ότι αυτή η εργασία ήταν μια πρόκληση και ελπίζω να στάθηκα στο ύψος της περίπτωσής.

 

            Πριν ξεκινήσουμε να λέμε όμως για το πόλεμο μεταξύ ΕΣΣΔ και Αφγανιστάν πρέπει να ρίξουμε μια σύντομη ματιά στον κόσμο. Θεώρησα σωστό να γράψω τι συνέβη στον κόσμο μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και πως κατανεμήθηκαν οι δυνάμεις. Ο πλανήτης μπαίνει σε μια νέα φάση που ονομάζεται ισορροπία τρόμου. Ο ψυχρός πόλεμος δεν επηρεάζει μόνο ΕΣΣΔ, Αμερική και Ευρώπη. Επηρεάζεται ολόκληρη η Ασία, η οποία διεκδικείται από όλους γιατί είναι πηγή συμφερόντων. Έχουμε μια νέα φάση που συνάπτονται συμφωνίες μεταξύ μεγάλων και μικρών χωρών. Συμφωνίες που οδηγούν σε συμμαχίες σε επικείμενες επιθέσεις της μίας ή της άλλης υπερδύναμης. Έχουμε έναν κόσμο που οι μικρές χώρες αρχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και η κάθε απόφαση παίζει ρόλο. Έχουμε χώρες που πολεμούν την αποικιοκρατία, όπως είναι για παράδειγμα η Ινδία. Οι μεγάλες δυνάμεις συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να στηριχτούν μόνες τους στα χέρια τους. Σίγουρο είναι ότι χρειάζονται κάθε πιθανό σύμμαχο. Το παρακάτω κεφάλαιο δίνει μια μικρή εικόνα για το πως διαμορφώθηκε ο κόσμος μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο.

 

 

  Μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο

            Όλοι γνωρίζουμε ότι το τέλος του Β΄ παγκόσμιου πόλεμου, υπήρξε η αρχή μιας νέας φάσης στην παγκόσμια πραγματικότητα. Οι δυνάμεις των ισχυρών κρατών άρχισαν να κατανέμονται διαφορετικά, ενώ ο νέος νικητής του πόλεμου βγήκε η Αμερική που αρχίζει να ανταγωνίζεται την Σοβιετική Ένωση. Η πρώτη κόντρα μεταξύ των δύο χωρών υπήρξε το τριτοκοσμικό Ιράν. Η Αμερική βρισκόταν εν μέσω πολλών διλλημάτων διότι δεν μπορούσε να φαίνεται ότι υπερασπίζεται τα διεφθαρμένα τριτοκοσμικά καθεστώτα ή τις παρακμάζουσες αποικιοκρατίες, αλλά από την άλλη όμως δεν επιθυμούσε την εξάπλωση των επαναστατικών δυνάμεων που προήγαγαν την επιρροή της Μόσχας. Οι ΗΠΑ αρχίζουν σιγά-σιγά να χάνουν την Ασία. Η Κίνα έπεσε, ενώ ακολούθησαν η Βιρμανία, η Ινδοκίνα, η Ταϊλάνδη (Σιάμ),η Μαλαισία, η Ινδονησία, η Ινδία, το Πακιστάν, η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί φανερά η αμερικανική νοοτροπία.

            Στο πόλεμο της Κορέας, έχουμε τη πρώτη θερμή φάση κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου. Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να βοηθήσουν την Νότιο Κορέα επειδή πίστευαν ότι οι κινήσεις της Βορείου Κορέας ήταν ενορχηστρωμένες από τη Μόσχα. Η Νότιος Κορέα αν και ήταν ένα καταπιεστικό καθεστώς, υποστηρίχτηκε από την Αμερική διότι παρουσιάστηκε ως αθώο θύμα. Στη συνέχεια, η Αμερική στρέφεται εχθρικά προς την κομμουνιστική Κίνα και συμπαραστέκεται στην Ταϊβάν, ενώ υπογράφει τριμερή συνθήκη ασφαλείας με Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία καθώς και συνθήκη ειρήνης με Ιαπωνία, τερματίζοντας έτσι ο πόλεμος του Ειρηνικού και επιδιώκοντας την ασφάλεια με την Ιαπωνία.

            Η Σοβιετική Ένωση και οι ΗΠΑ είναι όπως προείπαμε οι δύο νέες υπερδυνάμεις οι οποίες ανταγωνίζονται σε όλα τα επίπεδα προσπαθώντας να σπιλώσει η μία το όνομα της άλλης. Ο ανταγωνισμός λαμβάνει μέρος σε ιδεολογικό, σε πολιτικό, σε κοινωνικό επίπεδο ενώ οι δύο υπερδυνάμεις ξοδεύουν πάρα πολλά  σε εξοπλισμούς. Μερικές από τις πιο αξιοσημείωτες φάσεις αμυντικών δαπανών μεταξύ των δύο χωρών είναι:

 

ΗΠΑ

• Στο πόλεμο της Κορέας η Αμερική κάνει αύξηση των αμυντικών δαπανών
• Το 1953, εποχή του Αϊζενχάουερ υπάρχει μείωση αμυντικών δαπανών για να μετριάσει το «στρατιωτικό βιομηχανικό σύμπλεγμα»
• Το 1961-1962 υπάρχει ξανά αύξηση των αμυντικών δαπανών εξαιτίας του τείχους του Βερολίνου και των κουβανικών πυραύλων, ενώ από το 1965 και μετά υπάρχει συνεχόμενη αμερικανική δέσμευση στη Ν.Α. Ασία

ΕΣΣΔ

• 1950-1955, η Σ.Ε. ανησυχεί για την πιθανότητα πολέμου με τη Δύση και προχωρεί σε αύξηση αμυντικών δαπανών.
• 1955-1957, μείωση των δαπανών εξαιτίας της πιο ήπιας διπλωματίας του Χρουστσόφ
• 1959-1960, η κρίση της Κούβας και οι επιδεινούμενες σχέσεις με τη Δύση οδηγούν ξανά σε αύξηση των δαπανών.

Βλέπουμε ότι οι συμπεριφορές μεταξύ των δύο χωρών είναι παράλληλες και ανταγωνίζονται με τον ίδιο τρόπο διατηρώντας μια ισορροπία μεταξύ τους. Ανταγωνισμός υπάρχει επίσης και στους εξοπλισμούς του ναυτικού καθώς και στη δημιουργία ατομικών βομβών.

           

Αν και ο κόσμος βρίσκεται χωρισμένος μεταξύ των δύο δυνάμεων, το παιχνίδι κατά κύριο λόγο παίζεται στην Ασία, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο μεγάλα πολιτικά και εμπορικά ανοίγματα. Στην προσπάθεια της Σοβιετικής Ένωσης να υπερισχύσει έναντι της καπιταλιστικής Αμερικής, εντείνει τον αγώνα της με στόχο να κερδίσει με το μέρος της πολλά ασιατικά και τριτοκοσμικά κράτη. Πετυχαίνει λοιπόν να ενώσει το Βιετνάμ υπό σοβιετική κατοχή με την συνεχή κομμουνιστική υποστήριξη ενώ το Λάος και η Καμπότζη ελέγχονται από σοβιετικές κυβερνήσεις. Άλλες επιτυχίες της Σοβιετικής Ένωσης αποτελούν η αυτοδιάθεση νέων Μαρξιστικών-Λενινιστικών κρατών όπως η Αγκόλα, η Μοζαμβίκη, η Αιθιοπία, η Ν. Υεμένη και το Αφγανιστάν. Ανάπτυξη του Μαρξισμού υπάρχει στο Μπενίν, στο Κονγκό και τη Μαγαδασκάρη, ενώ θετική είναι και η επιρροή των Αδεσμεύτων χωρών, όπως η Κούβα. Φυσικά οι παίκτες σε ένα παιχνίδι δεν είναι πάντα ικανοποιημένοι, έτσι η Σ.Ε. χάνει την Αίγυπτο και επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σε περιφερειακές δυνάμεις όπως η Ν. Υεμένη, η Παλαιστίνη και η Λιβύη.

Μετά το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου λίγη σημασία δόθηκε αρχικά σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε , Τρίτος Κόσμος. Με τον θάνατο του Στάλιν, ο Χρουστσόφ προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την Γιουγκοσλαβία, ενώ επιχειρεί ανοίγματα προς την Ευρώπη και τον κόσμο γενικότερα λανσάροντας ένα πιο χαμηλό ίματζ. Φυσικά το ότι η Σοβιετική Ένωση ρίχνει τους τόνους δεν σημαίνει ότι δεν συνεισφέρει βοήθεια στα Ανατολικά κράτη όπως η Αίγυπτος και το Αφγανιστάν και τα υπόλοιπα Αραβικά Κράτη. Η αποτυχία της ΕΣΣΔ με τους πυραύλους στη Κούβα δεν αποτρέπει τους Αμερικάνους να πιστέψουν πως η Σοβιετική Ένωση αποτελεί μια ισχυρότατη πρόκληση στα διεθνή δεδομένα.

Η Σοβιετική Ένωση αρχίζει να προκαλεί όλο και πιο ανοιχτά την Αμερική, ενώ συνάπτει συμφωνίες με πάρα πολλές χώρες προσπαθώντας να καταστεί ακόμα πιο ισχυρή. Το 1953 συνάπτεται εμπορική συμφωνία μεταξύ ΕΣΣΔ με Ινδία. Το 1955 προσφέρει οικονομική βοήθεια για την κατασκευή χαλυβουργίας στο Μπιλάϊ  ενώ παράλληλα προσφέρει στρατιωτική βοήθεια σε χώρες του Τρίτου Κόσμου προκαλώντας την οργή των Αμερικανών και των Κινέζων. Από την άλλη το Πακιστάν τιμωρείται για τη συμμετοχή του στο Σύμφωνο της Βαγδάτης. Το 1955-1956 η ΕΣΣΔ. και η Τσεχοσλοβακία προσφέρουν χρηματοδότηση στην Αίγυπτο για το φράγμα του Ασσουάν, αντικαθιστώντας με αυτό τον τρόπο τις ΗΠΑ. Το Ιράκ, το Αφγανιστάν και η Β. Υεμένη δέχονται σοβιετικά δάνεια ενώ, κράτη όπως η Γκανά, το Μαλί και η Γουινέα δέχονται σοβιετική ενθάρρυνση. Το 1960 συνάπτεται εμπορική συμφωνία με την Καστρική Κούβα, ενώ δίνεται και βοήθεια στη Συρία για να «χτυπήσει» το Ισραήλ. Στρατιωτική και οικονομική βοήθεια δίνεται επίσης στο Βόρειο Βιετνάμ καθώς τώρα η ΕΣΣΔ υποστηρίζει όλο και πιο πολύ τα κινήματα εθνικής ανεξαρτησίας στη Λατινική Αμερική.

            Τα νέα δεδομένα στο πλανήτη είναι τώρα ο Τρίτος Κόσμος ο οποίος δεν ανήκει στις Αδέσμευτες χώρες, αλλά κρατάει ίσες αποστάσεις από Αμερική και ΕΣΣΔ. Ο Τρίτος Κόσμος αν και οικονομικά αδύναμος διεκδικεί τα συμφέροντά του όσο πιο δυναμικά μπορεί αφού πολλές χώρες του τρίτου κόσμου γίνονται σιγά-σιγά μέλη των Ηνωμένων Εθνών και αντιδρούν στην εξάρτησή τους από ΕΣΣΔ και ΗΠΑ. Η αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράκ το 1958, επιτρέπει στη Ρωσία να τοποθετηθεί φίλος του Αραβικού κόσμου. Τέσσερα χρόνια όμως μετά ένα Μπααθιστικό πραξικόπημα οδηγεί στην κατάπνιξη του εκεί κομμουνιστικού κόμματος.

Στο κόσμο επικρατεί μια αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή, επειδή οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να πλήξουν η μία την άλλη σοβαρά. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται, MAD. Στο ταμπλό των  μεγάλων δυνάμεων, μια νέα δύναμη έρχεται για να συμμετάσχει στο παγκόσμιο πολιτικό-οικονομικό παιχνίδι. Η νέα αυτή δύναμη είναι η Κομμουνιστική Κίνα που καταγγέλλει τη Σοβιετική Ένωση ότι εγκατέλειψε τις πραγματικές Μαρξιστικές αρχές και κατέπνιξε τις απελευθερωτικές μεταρρυθμίσεις των Τσέχων το 1968. Η Κίνα βρίσκεται επίσης αντίθετη και στην εισβολή της ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν το 1979. Οι δύο υπερδυνάμεις έχουν επιβάλλει στο κόσμο μια αμοιβαία ισορροπία τρόμου, ανταγωνιζόμενες για την εξασφάλιση συμμαχιών. Οι ΗΠΑ, μετά το 1945 έχουν βάσεις σε όλο τον κόσμο και πολλές χώρες προσέβλεπαν στην Ουάσιγκτον για οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Η ΕΣΣΔ είχε ανάγκη σταθεροποίησης των συνόρων της και δεν διέθετε αρκετούς οικονομικούς και στρατιωτικούς πόρους αλλά προσπαθούσε παρ’όλα αυτά να ενισχύσει επαναστάσεις στο εξωτερικό. Οι ΗΠΑ αρχίζουν να υπογράφει σύμφωνα σε όλο το κόσμο. Το 1954 υπογράφεται το Σύμφωνο SEATOC με την Βρετανία, την Γαλλία, την Αυστραλία, την Ν. Ζηλανδία, τις Φιλιππίνες, το Πακιστάν και την περιφέρεια της Ταϊλάνδης. Το 1955 έχουμε το Σύμφωνο της Βαγδάτης με την Βρετανία, την Τουρκία, το Ιράν, το Ιράκ και το Πακιστάν. Από την άλλη η πιο light πολιτική του Χρουστσόφ επιδιώκει την αλλαγή της εικόνας της Σοβιετικής Ένωσης προς το καλύτερο. Σε μια στιγμή καλής θέλησης μετακινεί τα στρατεύματά από την Αυστρία, επιστρέφει την ναυτική βάση Πορκάλα στη Φιλανδία και το Πορτ Άρθουρ στη Κίνα. Επίσης μιλώντας για το δικαίωμα χωριστών δρόμων προς το Σοσιαλισμό, επιθυμεί την βελτίωση των σχέσεων με την Γιουγκοσλαβία. Ο Χρουστσόφ αναζητά επίσης νέους φίλους στο εξωτερικό όπως τριτοκοσμικές χώρες που θέλουν να δραπετεύσουν από την νεοαποικιοκρατία.

 

Έχοντας όμως πάρει μια ιδέα για το πώς λειτουργεί ο κόσμος κατά τον Ψυχρό πόλεμο, φτάνουμε και στο θέμα μας τον πόλεμο του Αφγανιστάν.   Ρωτώ όμως γιατί μια φτωχή χώρα όπως το Αφγανιστάν απασχολεί τόσο πολύ τις υπερδυνάμεις; Και απαντώ: επειδή το Αφγανιστάν αποτελεί στρατηγικό σημείο για τον έλεγχο όλης της Κεντρικής και Νότιο Ανατολικής Ασίας, καθώς και για τον Κόλπο. Πριν μπούμε σε λεπτομέρειες του πολέμου θεωρώ ότι είναι σωστό να αφιερώσουμε μερικές σελίδες στην ιστορία του Αφγανιστάν επειδή πιστεύω πως η ιστορία του Αφγανιστάν, είναι πολύ πλούσια όπως θα διαβάσετε και ξεκινάει από τα πολύ αρχαία χρόνια αλλά δυστυχώς θα δείτε ότι ούτε για μια στιγμή δεν έχουν καταφέρει να ζήσουν σε ειρηνική ατμόσφαιρα. Πιστεύω επίσης ότι η γνώση του παρελθόντος ενός λαού θα μας κάνει να καταλάβουμε το παρών του αλλά και να δώσουμε προβλέψεις για το μέλλον.

 

 

Η ιστορία του Αφγανιστάν μέχρι σήμερα.

 

Ξεκινώντας να μιλήσουμε για την ιστορία του Αφγανιστάν, πρέπει να πούμε αρχικά ότι πρόκειται για μία από τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Από αρχαιοτάτων χρόνων το Αφγανιστάν αποτέλεσε έναν χώρο συνάντησης πολλών και διαφορετικών ασιατικών εθνοτήτων με διαφορετικά ήθη και έθιμα που προσπαθούν μέχρι και σήμερα να συμβιώσουν. Η ιστορία του Αφγανιστάν είναι μια ιστορία συνεχών πολέμων που ως αποτέλεσμα είχαν, να αποδυναμώσουν τη χώρα, που μέχρι και σήμερα παλεύει για να σταθεί στα πόδια της. Περί το 500 π.Χ. τα εδάφη του Αφγανιστάν αποτελούσαν τμήμα της Περσικής Αυτοκρατορίας ενώ το 328 π.Χ. ένα μέρος των εδαφών αυτών περιέρχεται στο Μέγα Αλέξανδρο, ξεκινώντας έτσι η ελληνιστική περίοδος. Τον 1^ο αιώνα μ.Χ. οι Πάρθιοι και οι Σάκες διαιρούν τα εδάφη, ενώ το 90 μ.Χ. το Αφγανιστάν κατακτήθηκε από τους Κουσάνα που η αυτοκρατορία τους διάρκεσε μέχρι την εισβολή των Λευκών Ούνων, το 500 περίπου μ.Χ. Στη συνέχεια οι Λευκό Ούνοι χάνουν την εξουσία ύστερα από Ιρανική εισβολή που είχε ως συνέπεια να δημιουργηθούν πολλές αυτόνομες ηγεμονίες γύρω στον 6^ο αιώνα. Το 871 οι μουσουλμάνοι καταλαμβάνουν την περιοχή της Σιστάν.

Κατά τον 11^ο αιώνα το Ιράν αρχίζει να ενδιαφέρεται όλο και πιο πολύ για τους αφγανικούς πληθυσμούς. Το 1221 μ.Χ. η δυναστεία των Χαρίζμ Σαχ δέχεται την εισβολή των Μογγόλων, ενώ το 1505 μ.Χ. ο Μπαμπούρ (ιδρυτής της μογγολικής δυναστείας των Ινδιών) επιλέγει ως πρωτεύουσά του την Καμπούλ. Μετά την κατάκτηση της Ινδίας, η Καμπούλ αποτελεί μέρος της αυτοκρατορίας του Δελχί. Οι περιοχές Χέρα και Σιστάν περιέρχονται στην Περσία ενώ την περιοχή Κανταχάρ διεκδικούν και οι Πέρσες αλλά και οι Μογγόλοι, μέχρι που τελικά την αποσπούν οι Μογγόλοι των Ινδιών το 1648 μ.Χ.

Το Αφγανιστάν μέχρι τότε το διεκδικούσαν κατά κύριο λόγο χώρες της Ανατολής. Σιγά-σιγά από το 16-17 αιώνα, ενδιαφέρον για το Αφγανιστάν αρχίζουν να αποκτούν και οι δυτικές δυνάμεις και κυρίως η Αγγλία που επιθυμούσε να ελέγχει τα εμπορικά περάσματα ανατολής και δύσης. Το 1722-1736 μ.Χ. εσωτερικές αναταράξεις στο Ιράν ανεβάζουν στην εξουσία τον Ναδίρ Σαχ, ο οποίος όταν ανήλθε στον Ιρανικό θρόνο ανακηρύσσει επίσημη θρησκεία του περσικού κράτους την ορθόδοξη σουνιτική, αλλά χωρίς δυστυχώς να καταφέρει την ενότητα του κράτους η οποία τελικά διαλύθηκε μετά την δολοφονία του, από φανατικούς σιίτες. Τη χρονιά 1747 ο στρατηγός Αχμέτ ανακηρύσσεται ηγεμόνας του Αφγανιστάν και μετονομάζεται σε Ντουρ-ι-Ντουράν που σημαίνει, Μαργαριτάρι των Μαργαριταριών. Ο γιος του, ο Τιμούρ Σαχ τον διαδέχεται στο θρόνο το1773 και κυβερνά με σύνεση, αποφεύγοντας τις προστριβές και τους κατακτητικούς πολέμους με άλλες χώρες αντίθετα από τον  πατέρα του. Αυτό βέβαια είχε ως συνέπεια να χάσει όλες τις ινδικές επαρχίες από τους Άγγλους. Το1793 ο Τιμούρ πεθαίνει και οι γιοι του ερίζουν για το θρόνο μέχρι που οι ενδό-οικογενειακές έριδες τερματίζονται το 1836.Από το 1809 η Βρετανία προσεγγίζει όλες τις δυνάμεις της Μέσης Ανατολής από την Περσία μέχρι το Αντέν με σκοπό να εμποδίσει τα σχέδια του Ναπολέοντα στην Ινδία.

Το Αφγανιστάν γίνεται μήλον της Έριδος μεταξύ Αγγλίας- Ιράν και του νέου αντιπάλου που δεν είναι άλλος από την Ρωσία, η οποία από τότε δείχνει το ενδιαφέρον της για την περιοχή εκείνη. Και ενώ το Αφγανιστάν χρησιμοποιείται από τους Άγγλους ως κράτος δορυφόρος όλο σχεδόν το 19^ο αιώνα, η Ρωσία το διεκδικεί, πείθοντας την ιρανική κυβέρνηση να εισβάλει στα εδάφη του, ξεκινώντας ο πρώτος Αγγλο-Αφγανικός πόλεμος από το 1838 ως 1842. Το 1841 ο πόλεμος κορυφώνεται με μια γενική αντιβρετανική εξέγερση σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ το 1842 έχουμε τη βρετανική απάντηση, ελευθερώνοντας κρατουμένους. Μετά τον πόλεμο η Μεγάλη Βρετανία και το Αφγανιστάν συνάπτουν το 1854 μια συνθήκη πλήρους εδαφικού σεβασμού στην ινδική μεθόριο αλλά το 1856 η Περσία επιτίθεται ξανά στο Αφγανιστάν με ενθάρρυνση της Ρωσίας προκαλώντας την άμεση αντίδραση της Μεγάλης Βρετανίας για δεύτερη φορά η οποία κηρύσσει το πόλεμο στο Ιράν μέσω της ινδικής κυβέρνησης. Στη συνέχεια η Ιρανική κυβέρνηση αναγκάζεται να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Αφγανιστάν και να εγκαταλείψει για πάντα τις αξιώσεις για τα αφγανικά εδάφη ύστερα από την υπογραφή της συνθήκης Τουρκμεντσαϊ. Το Αφγανιστάν συνεχίζει όμως να βρίσκεται στη μέση του αγγλορωσικού ανταγωνισμού και οι επίδραση των απεσταλμένων του Τσάρου στην Καμπούλ οδηγούν στο δεύτερο αγγλο-αφγανικό πόλεμο που διαρκεί από το 1878-1879 και τελικά η σύρραξη τερματίζεται με μια νέα συνθήκη το 1880 που επικυρώνει την υπεροχή της Αγγλίας.

Στην αυγή του 20^ου αιώνα η Ρωσία και η Αγγλία αποφασίζουν με άκρα μυστικότητα για το διαμελισμό της Μέσης Ανατολής που μάλλον θα λέγαμε πως η Ρωσία βρίσκεται σε δυσμενή θέση. Αυτές οι δύο μεγάλες χώρες φιλονικούν πάνω από έναν αιώνα για το Αφγανιστάν γιατί ξέρουν πως η κατάκτηση του Αφγανιστάν σημαίνει έλεγχος στην περιοχή της νότιας Ασίας και του Κόλπου. Κατά την διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου το Αφγανιστάν παραμένει ουδέτερο. Το 1919  δολοφονείται ο ηγέτης Χαμπιμπουλάχ και ξεκινάει κόντρα μεταξύ του Νασρουλάχ (αδερφός του νεκρού) και του Αμανουλάχ (γιος του νεκρού) για την διαδοχή. Νικητής από αυτήν την ιστορία βγαίνει ο Αμανουλάχ ο οποίος και καταδικάζει σε θάνατο το θείο του. Στη συνέχεια ο Αμανουλάχ εκμεταλλευόμενος την μεταπολεμική εξασθένηση της Μεγάλης Βρετανίας οργανώνει εισβολή στην Ινδία ξεκινώντας με αυτόν τον τρόπο τον τρίτο αγγλο-αφγανικό πόλεμο που διαρκεί από 8-28 Μαΐου του 1919. Το Αφγανιστάν δεν πετυχαίνει τίποτα και επιστρέφει στα σύνορά του. Στις 8 Αυγούστου του 1919 η Συνθήκη Ραβαλπίντι αναγνωρίζει την πλήρη ανεξαρτησία του Αφγανιστάν και στις εξωτερικές υποθέσεις. Με το τέλος του τρίτου αγγλο-αφγανικού πολέμου ο Αμανουλάχ αρχίζει και ανταλλάζει αποστολές με την νεοσύστατη τότε Σοβιετική Ένωση. Το Αφγανιστάν είναι η πρώτη συνοριακή χώρα που αναγνωρίζει το καθεστώς του Λένιν και υπογράφει συνθήκες με την νέα δύναμη. Διάφορες συνθήκες υπογράφηκαν όπως στις 28 Φεβρουαρίου του 1921 υπογράφεται μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και Αφγανιστάν συνθήκη φιλίας ενώ φιλοξενεί μέσα στα εδάφη του και Ινδούς επαναστάτες. Ο νέος ηγέτης προχωράει σε ένα σωρό αλλαγές υπογράφοντας διακανονισμούς για τα σύνορα με την Ινδία, με το Στέμμα καθώς και συνθήκες φιλίας μεταξύ Τουρκίας και Ιράν. Σκοπός να δημιουργήσει μια σταθερότητα στην περιοχή του Αφγανιστάν. Το 1926 υπογράφει ένα σύμφωνο μη επίθεσης με την Σοβιετική Ένωση ενθαρρύνοντας με την πολιτική του τη Σοβιετική επιρροή. Από το 1920 ως το 1930 το Αφγανιστάν δέχεται την Γερμανική επιρροή, ενώ το 1928 ο Αμανουλάχ παραιτείται. Στις 16 Οκτωβρίου του 1929 ο Μοχάμετ Ναδίρ Χαν ανακηρύσσεται βασιλιάς αλλά το 1933 δολοφονείται και τον διαδέχεται  γιος του Μοχάμετ Ζαχίρ, ο οποίος συνάπτει το σύμφωνο μεσανατολικής αλληλεγγύης με Ιράν, Ιράκ και Τουρκία το οποίο και αποτελεί τον πυρήνα του σύγχρονου Πανισλαμισμού. Ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος ξεκινά και το Αφγανιστάν παραμένει ουδέτερο όπως και στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο. Με τη λήξη του πολέμου το Αφγανιστάν μπαίνει σε μια καινούργια πορεία και τη θέση της Αγγλίας και της Ρωσίας του προηγούμενου αιώνα έρχονται τώρα να πάρουν δύο καινούργιες υπερδυνάμεις οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση, οι οποίες ανταγωνίζονται για το ποια από τις δύο θα το διεκδικήσει πρώτη προς όφελός της. Επίσης το 1946 ένα μεγάλο βήμα γίνεται προς όφελος του Αφγανιστάν αφού γίνεται μέλος του Ο.Η.Ε. και αρχίζει και δέχεται οικονομική βοήθεια από τις ΗΠΑ και στρατιωτικό-οικονομική βοήθεια από την Σοβιετική Ένωση. Από το 1950 και μετά και όταν η Βρετανία φεύγει τελείως από την περιοχή της Νοτίου Ασίας αφήνοντας την Ινδία και το Πακιστάν άρα και τα σύνορα του Αφγανιστάν, το Αφγανιστάν περνάει εξ’ ολοκλήρου στη σφαίρα της Σοβιετικής επιρροής. Οι Σοβιετικοί βοήθησαν τη χώρα με την δημιουργία δρόμων και γεφυριών καθώς και αεροδρομίων που ήταν ανύπαρκτα μέχρι τότε. Όπως προείπαμε η Σοβιετική Ένωση προσέφερε στο Αφγανιστάν στρατιωτικό-οικονομική βοήθεια προμηθεύοντας τους Αφγανούς με πολεμικό εξοπλισμό αλλά και εκπαιδεύοντας τους. Η αλλαγή από την απόλυτη μοναρχία σε συνταγματική μοναρχία οδήγησε τη χώρα μετά το 1950 σε μεγάλες πολιτικές αλλαγές. Δύο αντίπαλες κομμουνιστικές παρατάξεις η Khalq και η Parchim ενώθηκαν (μόνο στα χαρτιά όμως, αφού δυστυχώς δεν κατάφεραν να παραμερίσουν τις διαφορές τους) και δημιούργησαν το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα του Αφγανιστάν. Το θέμα των συνόρων όμως επιστρέφει με την δημιουργία του Πακιστάν που ενσωμάτωσε στα εδάφη του τις περιοχές του Παστουνιστάν. Το Αφγανιστάν αρχίζει να διεκδικεί εδάφη και το 1961 οι δύο γειτονικές χώρες καταλήγουν σε ένοπλες συγκρούσεις που λήγουν μετά από την επέμβαση της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας οι οποίες και διευθέτησαν τελικά τα ζητήματα των συνόρων.

 

Μέχρι στιγμής βλέπουμε ότι η ιστορία του Αφγανιστάν κάθε άλλο παρά ειρηνική είναι. Οι πόλεμοι στην περιοχή αυτή θα λέγαμε ότι δεν έχουν σταματήσει ούτε μια στιγμή. Ο λαός του Αφγανιστάν είναι τόσο συνηθισμένος στον πόλεμο και στην βία που η λέξη αλλά και η έννοια του πολέμου έχουν χαραχτεί βαθιά μέσα στο DNA του. Η ιστορία αυτής της χώρας δεν είναι βίαιη μόνο λόγω εξωτερικών παραγόντων αλλά και επειδή συγκρούσεις υπάρχουν και μεταξύ των κατοίκων της ίδιας της χώρας. Αυτό οφείλεται θα λέγαμε στις διαφορές των θρησκευμάτων όπως παραδείγματος χάριν σουνίτες και σιίτες αλλά και μεταξύ των διαφορετικών εθνοτήτων που είχαν εγκατασταθεί εκεί πέρα από αρχαιοτάτων χρόνων και δεν κατάφεραν ποτέ να αναγνωρίσουν τους εαυτούς του ως μια ολοκληρωμένη ενότητα. Η πιο σύγχρονη ιστορία του Αφγανιστάν δεν διαφέρει και τόσο από την παλιά αφού πρωταγωνιστές είναι πάλι η βία, τα πραξικοπήματα και η εμπλοκή των ξένων υπερδυνάμεων με την πτώση τελικά της Σοβιετικής Ένωσης και τις επακόλουθες συνέπειες που είχε αυτή η πτώση σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο.

Στις 17 Ιουλίου του 1973 ένα νέο πραξικόπημα έρχεται να ταράξει για άλλη μια φορά τα ήδη ταραγμένα νερά του Αφγανιστάν. Πρωταίτιος της εξέγερσης είναι ο ξάδελφος και κουνιάδος του μονάρχη βασιλιά Μοχάμετ Ζαχίρ, ο στρατηγός Νταούντ Χαν ο οποίος την περίοδο 1953-1963 είχε διατελέσει και πρωθυπουργός της χώρας. Ο Νταούντ Χαν ανατρέπει το βασιλιά όταν αυτός έλειπε στο εξωτερικό. Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να καταργήσει την μοναρχία και να ανακηρύσσει δημοκρατία. Όντας υποστηρικτής κοινωνικών αλλά και οικονομικών μεταρρυθμίσεων ο Νταούντ Χαν αφυπνίζει την Σοβιετική πρωτοβουλία στην περιοχή ενώ καταφέρνει να πραγματοποιήσει και οικονομική αναγέννηση στην χώρα. Παρόλα αυτά όμως η πολιτική του νέου καθεστώτος παραμένει αντιπακιστανική. Ο Νταούντ υποστηρίζεται από τους αριστερούς και τους κομμουνιστές αλλά επαναβεβαιώνει την πολιτική της ουδετερότητας του Αφγανιστάν στους Σοβιετικούς αλλά και στους 7.000 κομμουνιστές Αφγανούς.

 

 

 

Η Σοβιετική εισβολή

Στις 27 Απριλίου του 1978 και με υποστήριξη των Σοβιετικών ο Νταούντ ανατρέπεται από πραξικόπημα των στρατιωτικών δυνάμεων που ηγείται ο Αμπντούλ Καντίρ, ο οποίος και αναλαμβάνει το υπουργείο αμύνης. Ο Νταούντ και η οικογένειά του εκτελούνται ενώ οι μάχες αφήνουν πίσω περίπου 1000-2000 νεκρούς. Η παράταξη του Khalq δέχεται όλη την υποστήριξη των Σοβιετικών και υπογράφουν συνθήκη τον Δεκέμβρη. Στην συνέχεια αποφυλακίζεται ο ηγέτης του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος του Αφγανιστάν, Νουρ Μαχάμαντ Τάρακι και ορίζεται πρόεδρος του επαναστατικού Συμβουλίου και πρωθυπουργός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Αφγανιστάν. Ο Τάρακι επιθυμεί να μετατρέψει το Αφγανιστάν σε ένα μοντέλο Σταλινικής Ρωσίας ενώ κάθε Ισλαμική και Αφγανική άποψη έπρεπε να ενσωματωθεί στη Μαρξιστική-Λενινιστική ιδεολογία. Οι σχέσεις του νέου καθεστώτος με την Σοβιετική Ένωση ενισχύονται αλλά 25 από τις 29 επαρχίες αντιδρούν στο νέο καθεστώς και οδηγούνται σε ένοπλες συγκρούσεις που με την σειρά τους έχουν ως αποτέλεσμα κύματα προσφύγων προς το Πακιστάν και το Ιράν. Ακολουθεί ανοικτός πόλεμος κομμουνιστών και αντικομουνιστών που αφήνει πίσω του (στις 21 Μαρτίου του 1979) πέντε χιλιάδες νεκρούς. Το 1979 η Σοβιετική Ένωση κάνει ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που διέπραξε ποτέ με αποτέλεσμα αυτό το λάθος να αποτελέσει ίσως και τον σημαντικότερο λόγο που πτώσης της Ένωσης και ως ιδέας αλλά και ως ένωσης. Ο Χαφιζουλάχ Αμίν ο οποίος ήταν αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός εξωτερικών γίνεται τώρα ο νέος ισχυρός άντρας της Καμπούλ. Ο Αμίν επιβάλλει αυστηρότερο καθεστώς με αποτέλεσμα να διογκωθεί ακόμα περισσότερο η λαϊκή εξέγερση και να οδηγηθούμε στον Δεκέμβρη του 1979 όπου ο Αμίν ανατρέπεται και σκοτώνεται κατά την διάρκεια πραξικοπήματος που υποστηρίχτηκε από 80.000 στρατιώτες της Σοβιετικής Ένωσης. Η εισβολή των Σοβιετικών σε μια παραδοσιακά αδέσμευτη χώρα προκαλεί αντιδράσεις από όλο τον κόσμο καθώς και την διεθνή καταδίκη. Οι Σοβιετικοί εξαπολύουν επιθέσεις με ελικόπτερα Mi-24 Hind κατά Αφγανικών στόχων ενώ πόλεμος μαίνεται μεταξύ του στρατού DRA[*] και των ανταρτών και το 1979 έχουμε και την πρώτη επίθεση Κομμουνιστών με χημικά όπλα. Πάνω από 17.000 Αφγανοί εκτελούνται, πολλοί από αυτούς στη φυλακή της Καμπούλ, Pul-e-Charki.

            Η επίσκεψη του υπουργού Αμύνης Yepishev τον Ιούλιο του ’79 συνέπεσε με νίκες των ανταρτών. Στην επιστροφή του οι Ρώσοι κινητοποιούνται και αρχίζουν αεροπορικές επιθέσεις για να σώσουν τη πρωτεύουσα που κινδύνευε να πέσει στα χέρια αντί-σοβιετικών ισλαμιστών. Ο Χαφιζουλάχ Αμίν εκτελείται και οι Σοβιετικοί καθιστούν νέο αρχηγό του κράτους τον Μπαμπράκ Καρμάλ, ο οποίος ήρθε από την Ανατολική Γερμανία για να αναλάβει τα ηνία της νέας διακυβέρνησης. Τις συνεχείς εκκαθαρίσεις ακολουθούν οι συνεχείς αντιδράσεις μέχρι και το 1981. Το καλοκαίρι του 1981 ο Καρμάλ αντικαθίσταται ενώ διάφορες μουσουλμανικές οργανώσεις ξεκινούν αντάρτικο αγώνα εναντίον του τακτικού αλλά και Σοβιετικού στρατού. Το καθεστώς προωθεί την εθνική ενότητα δημιουργώντας ένα εθνικό πατριωτικό μέτωπο και κηρύσσοντας εκλογές. Το 1986 ο πρώην αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών, δρ. Νατζιμπουλάχ διαδέχεται τον Καρμάλ και προωθεί μια πολιτική εθνικής συμφιλίωσης, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο την υποστήριξη των αντιπάλων του, αλλά όχι των ανταρτών μουτζαχεντίν. Στις εκλογές του 1988 οι οργανώσεις μουτζαχεντίν δεν λαμβάνουν μέρος, ενώ το Φεβρουάριο του 1989 η Σοβιετική Ένωση αποχωρεί και ο Νατζιμπουλάχ αναγκάζεται να επιβάλλει κατάσταση εκτάκτου ανάγκης αφού δεν έχει πλέον την υποστήριξή, της Σοβιετικής Ένωσης ενώ παράλληλα προχωράει σε εκκαθαρίσεις και επιστρέφει τη χώρα σε πολιτική διακυβέρνηση, ύστερα από ανεπιτυχή προσπάθεια πραξικοπήματος από τον υπουργό αμύνης το 1990.

           

Ο αφγανικός στρατός όλα αυτά τα χρόνια στηρίχτηκε στη σοβιετική βοήθεια αλλά ενώ αρχικά αριθμούσε 80.000 μέλη το 1978, έφτασε, εφτά χρόνια μετά να αριθμεί 40.000 μέλη διότι τμήματά του προσχώρησαν στις δυνάμεις των ανταρτών. Οι αντάρτες λάμβαναν βοήθεια από τις ΗΠΑ. την Μεγάλη Βρετανία και την Κίνα και προμηθεύονταν όπλα μέσω του Πακιστάν. Το Αφγανιστάν είχε μετατραπεί σε μια σκακιέρα όπου παίκτες ήταν Σοβιετική Ένωση από την μία, και οι ΗΠΑ. από την άλλη, μαζί με όλες τις υπόλοιπες δυτικές χώρες και την Κίνα που προωθούσε έναν άλλου τύπου κομμουνισμό. Οι πολεμικές εκδηλώσεις ήταν στην ουσία μία κόντρα μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων μπλοκ, ανατολής και δύσης. Κατά την διάρκεια του πολέμου οι αντάρτες ήλεγχαν όλες τις αγροτικές περιοχές ενώ ο στρατός ήλεγχε όλες τις μεγάλες πόλεις και μερικές από τις στρατηγικές θέσεις. Ο πληθυσμός της Καμπούλ διπλασιάστηκε ενώ τα κύματα προσφύγων που είχαν περάσει στο Πακιστάν ξεπερνούσαν τα 3.000.000 την ίδια στιγμή στο Ιράν ήταν περίπου 2.500.000. Από το 1980 ο Ο.Η.Ε. ζητά την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων σε εννιά διαδοχικές φάσεις και τον Απρίλη του 1988 συμφωνήθηκε ανάμεσα σε άλλα η αποχώρηση αλλά και η εγγύηση της ουδετερότητας του Αφγανιστάν, η επιστροφή των προσφύγων και η εγκατάσταση δύναμης του Ο.Η.Ε. Παρά τις διαπραγματεύσεις οι μάχες συνέχισαν να μαίνονται ενώ οι Σοβιετικοί αρχίζουν διαπραγματεύσεις με τους μουτζαχεντίν οι οποίοι επιμένουν να  μην μετάσχει κανείς σοβιετικός στη μελλοντική κυβέρνηση.

            Το 1988 οι μουτζαχεντίν καταφέρνουν να πολιορκήσουν μερικές πόλεις παρότι έχουν απειρία στον σύγχρονο πόλεμο. Ένα χρόνο μετά συγκροτούν προσωρινή κυβέρνηση στην εξορία που εξασφαλίζει την υποστήριξη της Οργάνωσης της Ισλαμικής Διάσκεψης αλλά και των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ. αυξάνουν τον εξοπλισμό των ανταρτών ενώ παράλληλα διάφορες άλλες χώρες ασκούν επιρροή σε διαφορετικά τμήματα των αντάρτικων ομάδων. Το 1991 ο γενικός γραμματέας του Ο.Η.Ε. διατυπώνει πέντε αρχές για τη λύση του προβλήματος:

1.      Αναγνώριση της εθνικής κυριαρχίας

2.      Δικαίωμα του λαού να επιλέγει την κυβέρνησή του

3.      Εγκαθίδρυση ανεξάρτητου μηχανισμού για την επίβλεψη ελεύθερων εκλογών

4.      Κατάπαυση πυρός, και

5.      Επιστροφή προσφύγων

Οι κυβερνήσεις του Αφγανιστάν και του Πακιστάν αποδέχονται τις αρχές αλλά όχι οι μουτζαχεντίν ο οποίοι εξαπολύουν νέες επιθέσεις για να εντυπωσιάσουν διεθνώς και να εμποδίσουν τις προσπάθειες της κυβέρνησης.

 

 

Το Αφγανιστάν μετά την Σοβιετική αποχώρηση

Οι συνέπειες όμως της σοβιετικής εισβολής συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμα και μετά την αποχώρηση των Σοβιετικών ή ακόμα καλύτερα ακόμα και μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Το Σεπτέμβρη του 1991 η Σοβιετική Ένωση και οι Η.Π.Α. ανακοινώνουν ότι σταματούν την προμήθεια όπλων δίχως όμως αυτό να σταθεί ικανό για να σταματήσει ο πόλεμος και οι μάχες που συνεχίζονται ασταμάτητα. Το 1992 το Πακιστάν σταματάει με τη σειρά του να στηρίζει τους αντάρτες και τον Απρίλη της ίδιας χρονιάς ο Νατζιμπουλάχ παραιτείται από το κόμμα του ύστερα από την κατάληψη μιας βάσης του από τους μουτζαχεντίν με επικεφαλής τον Αχμαντ Σαχ Μασούντ, ο οποίος αρχίζει και καταλαμβάνει σιγά-σιγά πολλές πόλεις. Στη συνέχεια όμως μια νέα μάχη ξεκινά αυτή την φορά μεταξύ των ίδιων των ανταρτών οι οποίοι δρουν από την μία υπό τον Μασούντ και από την άλλη υπό τον Γκουμπουλτίν Χεκματιάρ. Οι ηγέτες των ανταρτών συναντιούνται στο Πεσουάρ όπου συμφωνούν να συγκροτήσουν ένα συμβούλιο που θα αναλάμβανε την εξουσία υπό τον μετριοπαθή καθηγητή Σιμπγατουλάχ Μοτζαντέν αρχικά, ενώ δύο μήνες μετά τα ηνία της εξουσίας θα αναλάμβανε ο καθηγητής Μπουρχανουντίν Ραμπανί. Το χάος και η καταστροφή συνεχίζονται ενώ ο Μασούντ τελικά υπερισχύει. Ο Χεκματιάρ βομβαρδίζει την πρωτεύουσα και εξουσιάζει τη χώρα. Νέα κύματα μεταναστών φεύγουν ενώ το Δεκέμβριο του 1992 αποφασίζετε κατάπαυση και αποφασίζετε ο Ραμπανί να εξουσιάζει για δύο χρόνια ακόμα. Αρχές του 1993 οι συγκρούσεις συνεχίζονται να μαίνονται και οι μουτζαχεντίν καταλήγουν σε συμφωνία στο Ισλαμαμπάντ για μια κυβέρνηση που θα είχε στους κόλπους της μέλη από όλες τις ομάδες. Η κυβέρνηση τελικά δεν αποδίδει και παρ’ όλες τις προσπάθειες και τις νέες συνομιλίες στην Τεχεράνη το 1994, οι οποίες αποτυγχάνουν και αυτές. Πρόσφυγες φοιτητές στο Πακιστάν συγκροτούν μια νέα δύναμη τους Ταλιμπάν.

 

     

 

Μια κοντινή ματιά στον πόλεμο

            Όταν οι Σοβιετικοί εισέβαλαν στο Αφγανιστάν, οραματιζόντουσαν μία επέμβαση σαν και αυτή της Ουγγαρίας το 1956 ή της Τσεχοσλοβακίας το 1968. Το 1980 όμως βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη μεγαλύτερη εθνική επανάσταση του 20^ου αιώνα. Ο στρατός του καθεστώτος της Καμπούλ μειώθηκε από 80.000 σε μόλις 20.000 άντρες. Οι έφεδροι στρατιώτες, που πολλοί από αυτούς ήταν μουσουλμάνοι από την Κεντρική Ασία, συμπαρατάχτηκαν δίπλα στους αφγανούς αδελφούς τους. Τα αντάρτικα κινήματα είχαν τώρα πια ενωθεί με πολιτικά κόμματα, πολλά από τα οποία υπήρχαν από τις αρχές του 1970 και έθεσαν αρχηγεία στο Πακιστάν που υπήρχαν αρκετοί πρόσφυγες, οι οποίοι όλο και αυξάνονταν. Το Αφγανιστάν βρισκόταν σε μια κατάσταση σοβιετικών μαχών, πυροβολισμών και βομβαρδισμών ενώ παράλληλα, γίνονταν διαδηλώσεις σε όλες τις πόλεις και ειδικά στην Καμπούλ οι οποίες άρχισαν στις 21 Φεβρουαρίου 1980 με μια αντισοβιετική επανάσταση. “The Night of Allah Akbar (trand. Moslem Warcry)”.

            Το Σοβιετικό σχέδιο για έλεγχο των πόλεων, των αεροδρομίων, των δρόμων και την εξολόθρευση των ανταρτών από τις μονάδες DRA, δεν πέτυχε. Ο χειμώνας του ’79-’80 ήταν ήσυχος, εκτός από τις περιοχές Badakhshan και Takhar, αλλά έντονες επαναστάσεις ξεκίνησαν γρήγορα στην επαρχία Kunar το Μάρτιο, το Μάϊο και τον Σεπτέμβριο του 1980, ενώ στην Paktia το Μάρτιο. Ξεσπάσματα είχαμε επίσης στην περιοχή Ghazni, τον Μάιο και τον Ιούνιο και στην Wardak και στη Nangarhar το Νοέμβριο. Ένα σοβιετικό στρατιωτικό σύνταγμα αποδεκατίστηκε σε μάχη κοντά στη Herat και στη Shindand. Τον Ιούνιο οι Σοβιετικοί άρχισαν τη συστηματική καταστροφή των γεωκαλλιεργειών ξεκινώντας κοντά από την Καμπούλ. Η πρώτη σοβιετική επίθεση ήρθε το Σεπτέμβρη στη κοιλάδα Panjsher (Panjsher Valley), ενώ σε μια προηγούμενη επίθεση, τον Απρίλη είχαν χρησιμοποιηθεί μόνο στρατεύματα του τακτικού στρατού DRA. Το 1980 η Σοβιετική εισβολή καταδικάστηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, από τις χώρες των αδέσμευτων αλλά και από τον Οργανισμό των Ισλαμικών Κρατών. Οι σοβιετικοί αύξησαν το μέγεθος των δυνάμεών τους φέρνοντας όλο και περισσότερες μηχανοκίνητες μεραρχίες.

            Προσπαθώντας οι σοβιετικοί να ελέγξουν αέρα και έδαφος άρχισαν να κάνουν όλο και πιο συχνές επιθέσεις. Μια επίθεση κατά της περιοχής Paghman, βόρεια της Καμπούλ κατέληξε σε νίκη των ανταρτών. Η 3^η και η 4^η σοβιετική επίθεση το Σεπτέμβριο στη κοιλάδα Panjsher, καθώς και τον Ιούνιο στη Nangrahar, στράφηκαν από αποτυχία. Στο τέλος του χρόνου ο υπουργός Αμύνης Marshal Sokolov πήγε στο Αφγανιστάν για να δει ιδίας όμασι  τι γινόταν. Οι Σοβιετικοί στέλνουν και άλλο στρατό! Το 1982 επιστρέφουν σε μια κατάσταση που δεν επιθυμούσαν: σε χερσαίες επιχειρήσεις, σε συνδυασμό με αεροπορικές καθώς και σε επιθέσεις με ελικόπτερα. Οι μεγαλύτερες επιθέσεις έγιναν στη Panjsher V (που ήταν η πέμπτη επίθεση) και στην Panjsher VI (που ήταν η έκτη επίθεση), τον Απρίλη και τον Μάιο καθώς και τον Σεπτέμβρη αντίστοιχα, αλλά παρ’ όλα αυτά οι σοβιετικοί απέτυχαν να καταλάβουν τα οχυρά των ανταρτών στις περιοχές Salang Pass και στο αεροδρόμιο Bagram.

            Oι επιχειρήσεις βασικά, δεν είχαν κύριο στόχο τη καταστροφή των ανταρτών, όσο των περιοχών που θα μπορούσαν να υποστηρίζουν αντάρτες, όπως π.χ. γύρω από την Καμπούλ. Δύο ακόμα επιθέσεις τον Ιούνιο και τον Οκτώβριο ερήμωσαν τελικά την Paghman. Άλλες επιθέσεις μεγάλου μήκους, έγιναν: στις επαρχίες Wardak, Parwan, (Ιανουάριο), στη Logar Valley (Νότια της Καμπούλ, Νοέμβριο), στη Ghorband Valley (βόρεια της Καμπούλ, Μάιο), στη Ghazni (Μάιο), στους πρόποδες της επαρχίας Farah (Απρίλιο) και στη Mozar-e-Sharif (Απρίλιο).

Μέσα στο χρόνο συνεχίστηκαν επιδρομές που στόχο είχαν τη διακοπή παροχής βοήθειας των ανταρτών. Μια ατυχής έκρηξη τον Οκτώβρη στο τούνελ του Salang Pass, προκάλεσε πολλές απώλειες. Ένας συνδυασμός αντάρτικης δράσης διαίρεσε το καθεστώς της Καμπούλ από την επαρχία της Paktia, τον Απρίλη, ενώ οι μάχες συνεχίζονταν ακόμα στο Δυτικό μέρος του Αφγανιστάν. Το 1983 οι Σοβιετικοί ξεκινούν αεροπορικές επιθέσεις βομβαρδίζοντας πολλά χωριά, ενώ δεν λείπουν και οι χερσαίες επιχειρήσεις. Στη Panjsher Valley “γεννήθηκε” μια μεγάλη και επιτυχής αντίσταση, το Μάρτιο, ενώ τον Απρίλη οι αντάρτες άδραξαν την ευκαιρία να επανακτήσουν τη Herat. Οι Σοβιετικοί θέλοντας να εμποδίσουν τη κίνηση αυτή των ανταρτών, ξεκίνησαν βομβαρδισμούς. Στη Khandahar υπήρξαν παρόμοιοι βομβαρδισμοί εναντίον των ανταρτών (Μάρτιος). Οι επιδρομές των ανταρτών συνεχίστηκαν. Αφγανικές επιθέσεις στις επαρχίες Paktia και Paktika το καλοκαίρι και φθινόπωρο στέφθηκαν με νίκες έναντι των δυνάμεων DRA στη Jadji και στο Khost. Στο Urgum, το οχυρότου τακτικού στρατού DRA πολιορκήθηκε το Δεκέμβρη.

            Το 1984 οι σοβιετικοί συνέχισαν τις επιθέσεις από αέρος. Τον Ιανουάριο κατέλαβαν ξανά το Urgum. Οι αντάρτες έστησαν μια μεγάλη κλίμακας ενέδρα που στέφθηκε με επιτυχία στη κεντρική λεωφόρο του Salang Pass το Μάρτιο, ενώ τον Απρίλη η 7^η επίθεση στη Panjsher κατάφερε τελικά να ερημώσει το χωριό. Οι αντάρτες υποχώρησαν αν και προσπάθησαν να επανακτήσουν το χωριό από τους σοβιετικούς. Το Σεπτέμβρη πραγματοποιήθηκε και μία 8^η επίθεση που αποτέλεσμα είχε να τοποθετηθούν σε θέσεις κλειδιά, στρατεύματα των DRA και να αποσυρθούν τα σοβιετικά. Τον Ιούνιο πραγματοποιούνται πολλές επιθέσεις κοντά στη Χεράτ και στη Κανταχάρ με βαριά αεροπορική υποστήριξη. Από τον Ιούλιο-Αύγουστο η Logar και η Shomali βρισκόντουσαν εν μέσω μαχών. Από τον Αύγουστο ως τον Οκτώβριο σοβιετικές δυνάμεις κατέλαβαν ξανά το πολιορκημένο οχυρό Ali Khel στη Paktia και αύξησαν τις δυνάμεις τους ώστε να σφραγίσουν τα σύνορα με το Πακιστάν. Το Paghman καταστράφηκε ολοσχερώς από μια σοβιετική επίθεση στα τέλη του 1984. Παρ’ όλες τις σοβιετικές επιθέσεις, οι αντάρτες συνέχισαν να βομβαρδίζουν την Καμπούλ, παρουσιάζοντας στον πόλεμο τους πυραύλους των 107mm και 122mm. Σημαντικοί στόχοι καταστράφηκαν τον Αύγουστο.

            Το 1985 οι αεροπορικές επιθέσεις συνεχίστηκαν με τους Σοβιετικούς να προσπαθούν να μειώσουν και να ερημώσουν το πληθυσμό της χώρας, ενώ παράλληλα προσπαθούσαν να διακόψουν την υποστήριξη από το Πακιστάν. Μια προσπάθεια των μονάδων DRA να επανακτήσουν την πολιορκημένη φρουρά στο Barikot της Kunar, εξολοθρεύτηκε τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, ενώ επιθέσεις από την Panjsher “έκοψαν” τη λεωφόρο Salang Pass, το Μάρτιο, αλλά σοβιετικοί κατάφεραν να τους οπισθοχωρήσουν πίσω στο Barikot τον Μάιο και το Ιούνιο. Επιθέσεις κοντά στη Herat στόχευαν να απομονώσουν αυτή την περιοχή από το Ιράν, (το καλοκαίρι). Επιθέσεις ερήμωσαν την Helmand Valley τον Ιούνιο. Η  9^η επίθεση στη Panjsher κατά την διάρκεια του καλοκαιριού έδωσε την ευκαιρία στο Massound, αρχηγό των ανταρτών να έχει τον έλεγχο του χωριού. Το 1985 η αντίσταση πάλεψε για πρώτη φορά τους σοβιετικούς σώμα με σώμα και όχι με ενέδρες. Παρ’ όλη την άμυνα των σοβιετικών οι επιθέσεις στην Καμπούλ αυξάνονταν.

 

 Η στρατηγική των Σοβιετικών

 

            Το γιατί οι σοβιετικοί πολεμούσαν στο Αφγανιστάν, είναι γνωστό μόνο στους ανθρώπους του Κρεμλίνου. Είναι φανερό επίσης ότι σε καμιά περίπτωση δεν θέλουν η Μαρξιστική- Λενινιστική κυβέρνηση της Μόσχας να ηττηθεί από ισλαμιστές αντάρτες. Αυτό θα δημιουργούσε μια εχθρική συνοριακή χώρα και θα δημιουργούσε κακή εντύπωση και στις άλλες ισλαμικές χώρες καθώς επίσης και στις υπόλοιπες Μαρξιστικές χώρες που η εμπιστοσύνη τους είχες κλονιστεί από την αλαζονική συμπεριφορά της ΕΣΣΔ. Το Αφγανιστάν αποτελεί για τους Σοβιετικούς μια σημαντική βάση για να ελέγχουν στρατιωτικά το Πακιστάν, το Ιράν και το Περσικό Κόλπο. Οι επεκτάσεις των αεροδιαδρόμων στο Shindand και στη Kandahar επιτρέπουν την εγκατάσταση βάσεων πυραύλων που έχουν ακτίνα ως και 643,74 χλμ. (στο νότιο Αφγανιστάν).

 

Ο στρατός

            Πολλοί από τους στρατιώτες στέλνονται στην μονάδα τους μετά από την αρχική εγκαθίδρυση. Οι αλεξιπτωτιστές εκπαιδεύονται στην ΕΣΣΔ και οι σπεσιαλίστες παίρνουν μαθήματα από τρεις ως έξι μήνες στις βάσεις της ΕΣΣΔ. Η υποχρεωτική θητεία στο πόλεμο διαρκεί δύο χρόνια για τους απλούς φαντάρους. Όταν αυτά τα δύο χρόνια συμπληρωθούν, τότε μόνο μπορούν να επιστρέψουν σπίτια τους. Τα πράγματα για τους αλεξιπτωτιστές ήταν χειρότερα αφού η εκπαίδευσή τους διαρκούσε περισσότερο. Από την άλλη ο σοβιετικός στρατός ήταν σε ετοιμότητα να στείλει έφεδρους ανά πάσα στιγμή, από του Τουρκμενιστάν και την Κεντρική Ασία. Οι έφεδροι όμως που έστελνε πολλές φορές ο σοβιετικός στρατός δεν είχαν πολύ ενθουσιασμό για την μάχη επειδή πολλοί από αυτούς ήταν μουσουλμάνοι και δεν συμμεριζόντουσαν τη στρατηγική του πολέμου εναντίον άλλων μουσουλμάνων. Οι σοβιετικοί δεν ήταν σε θέση να πολεμήσουν το ίδιο σκληρά με τους Αφγγανούς. Τη στιγμή που οι Αφγανοί εξελίσσονταν, οι σοβιετικοί άρχισαν να μένουν πίσω. Ο στρατός τους ήταν δυσάρεστος και άτεχνος ενώ πολλά προβλήματα ναρκωτικών απασχολούσαν τις μη-μάχιμες μονάδες.

            Στόχος των σοβιετικών ήταν να ελέγχουν την κυβέρνηση. Δεν επιθυμούσαν άμεσα μια λύση και όσο πέρναγε ο καιρός αυτό γινόταν όλο και πιο φανερό. Επιθυμούσαν να έχουν πιο λίγο στρατό, πιο λίγες απώλειες και να μπορούν να κρατήσουν το Αφγανιστάν σε όσο πιο δυνατόν ανεκτό επίπεδο βίας.

 

Τακτικές των Σοβιετικών

            Οι τακτικές που χρησιμοποιούν οι σοβιετικοί για να πετύχουν τους στόχους τους είναι: μεγάλης κλίμακας ερημώσεις και καταστροφές γεωκαλλιεργειών. Μέγιστη χρήση όπλων αέρος και πυροβολικού που απαιτούν μυστικούς πράκτορες, πληροφοριοδότες, περιπολίες αλλά και πολεμική τεχνολογία.

            Οι σοβιετικοί δεν προσπαθούν να καταλάβουν το Αφγανιστάν για να τη μετατρέψουν σε προτεκτοράτο της ΕΣΣΔ. Γι’ αυτό οι ενέργειες του στρατού είναι μικρότερης κλίμακας από αυτές των ΗΠΑ στο Βιετνάμ ή των Γάλλων στην Αλγερία. Προσπαθούν όμως να έχουν υπό τον έλεγχό τους πόλεις, αεροδρόμια και χρήσεις κάποιων δρόμων. Για να εμποδίσουν τους Αφγανούς να επέμβουν, ερημώνουν μεγάλες περιοχές της χώρας, κοντά σε δρόμους ή σε μέρη που μπορούν να παραχθούν τρόφιμα ή σε οδούς-αρτηρίες από και προς το Πακιστάν. Ο Μάο Τσε Τουνγκ έγραψε ότι: «οι αντάρτες πρέπει να κινούνται μεταξύ των ανθρώπων όπως τα ψάρια κολυμπούν στη θάλασσα. Οι Σοβιετικοί δεν προσπαθούν να πιάσουν ένα ψάρι τη φορά αλλά να ξηράνουν όλο τον ωκεανό». Σε μια ομιλία του στρατηγού των ΗΠΑ Phillip Sheridan για μια καμπάνια στη Virginia’s Shenandoah Valley ο Phillip Sheridan έδωσε οδηγίες για πράξεις καταστροφής τόσο πλήρης, λέγοντας ότι: «ένα κοράκι πετώντας πάνω από το χωριό θα πρέπει να κουβαλάει τα δικά του τρόφιμα». Οι Σοβιετικοί στοχεύουν την καταστροφή των καλλιεργειών. Οι βομβαρδισμοί των καλλιεργειών από αέρος σε συνδυασμό με χερσαίες επιχειρήσεις για το κάψιμο των χωραφιών, έχουν μερικά ακόμα αποτελέσματα, όπως καταστροφή των αρδευτικών συστημάτων, σιταποθηκών, σφαγές αγελών καθώς και την απομάκρυνση των αγελών από τα χωράφια τους. Αυτά είχαν ως αποτέλεσμα να γίνει δύσκολη η διαβίωση των αφγανών και να δυσκολέψει περισσότερο την αφγανική αντίσταση.

            Η ερήμωση της χώρας συνεχίστηκε μέχρι τα μέσα του 1980. Τα περισσότερα χωριά μεταξύ οδοστρωμένων δρόμων και πρώτης με δεύτερης γραμμής των λόφων (σχεδόν όλοι οι δρόμοι που καταλήγουν σε χωριά εκτός από μερικές επίπεδες περιοχές) και οι εκτάσεις που βρίσκονταν μέσα σε μια ακτίνα στόχου όπως πόλεις, αεροδρόμια, αγωγοί και φρούρια έχουν τώρα καταστραφεί. Οι αντάρτες λόγω της καταστροφής των δρόμων και των περιοχών τους, όταν δεν κινούνται κρύβονται σε σπηλιές. Με αυτές τις συνθήκες η γεωργία είναι δύσκολο να αναπτυχθεί και λίγοι πολίτες έχουν μείνει για να οργώσουν. Η ενδοχώρα έχει καταστραφεί ολοσχερώς. Παρ’όλα αυτά αν κάποιος επισκεπτόταν το Αφγανιστάν δεν θα καταλάβαινε ότι εκεί γίνεται πόλεμος, αφού οι Αφγανοί συνεχίζουν να ζουν όπως ζούσαν. Οι σοβιετικοί και οι DRA δεν μπορούν να ελέγξουν το 85% της χώρας. Ο πόλεμος μαίνεται στις μεγάλες πόλεις. Οι σοβιετικοί δεν ενδιαφέρονται ποιος ελέγχει την εξοχή του Αφγανιστάν, ούτε για το τι συμβαίνει στους ντόπιους, αρκεί να ελέγχουν τις πόλεις τα αεροδρόμια και τους δρόμους. Σε κάποιες απομακρυσμένες περιοχές όπως η Hazara Jat και η Nuristan δεν έχει γίνει προσπάθεια να επιβάλλουν ξανά τον κομμουνιστικό έλεγχο από τότε που οι δυνάμεις των DRA εκδιώχθηκαν από το 1979. Αντ΄ αυτού οι σοβιετικοί προσπάθησαν να εξαγοράσουν και να διαιρέσουν τις Αφγανικές ομάδες αυτών των περιοχών. Σε αντίθεση με τους Αμερικανούς στο Βιετνάμ, οι σοβιετικοί πολεμούν αυτό τον πόλεμο «φτηνά και βρώμικα», ενώ εκτιμήσεις κάνουν λόγω για ετήσιο κόστος 2-4 δισεκατομμύρια δολάρια και εμφανίζονται πρόθυμοι να ξοδέψουν μέχρι και 20 χρόνια, περιμένοντας να έρθει η ειρήνη στο Αφγανιστάν.  

            Στο πεδίο της μάχης οι σοβιετικοί έχουν μεγάλη δυσκολία στην οργάνωση και στην εκπαίδευση ενάντια σε αντάρτες που γεωγραφικά τοποθετούνται σε ένα από τα πιο αφιλόξενα μέρη της νοτίου Ασίας. Υποφέρουν από σοβαρές ανατροπές και ματαιώσεις. Πριν από το 1984 ήταν ανίκανοι να νικήσουν τους άπειρους αντάρτες και σπάνια κινούνταν σε ψηλά μέρη (όπως π.χ. βουνά και λόφοι) ή εξασκούνταν σε μικρές τακτικές επιθέσεων. Αν και τα σοβιετικά στρατεύματα μπορούν να βελτιωθούν, η πληθώρα των στρατευμάτων τους παραμένει περιορισμένη στους δρόμους, με περιορισμένη ευκαμψία στις τακτικές, αν και παρέχουν τον όγκο των σοβιετικών δυνάμεων για μεγάλης κλίμακας χερσαίες επιχειρήσεις και για συνοδεία για τη προστασία των θέσεων κλειδιά. Ο βαρύς εξοπλισμός όπλων και ασπίδων έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί αρκετά η ταχύτητα των στρατιωτών και να μην είναι σε θέση να ξαφνιάσουν τους αντάρτες και βασίζονται μονάχα στη σκληρή εκπαίδευση των στρατευμάτων τους μόνο.

            Οι σοβιετικοί στηρίζουν τις ελπίδες τους, στο βαρύ πολεμικό εξοπλισμό τους, στο πυροβολικό, στα ελικόπτερα και στους βομβαρδισμούς. Αν και ο πόλεμος αυτός είναι “πιο χαμηλών τόνων” από ότι ο πόλεμος του Βιετνάμ, τα παραδείγματα δείχνουν ότι τα όπλα από μόνα τους δεν αρκούν. Η χρήση δυνάμεων αέρος μπορεί να είναι αποτελεσματική και να τους δίνει δυνατότητες αλλά ακόμα και εκεί υπάρχουν περιορισμοί. Στη 5^η και στην 7^η επίθεση στη Panjsher το 1982 και το 1984 αντίστοιχα, οι αφγανοί κατάφεραν να καταρρίψουν τάγματα-αέρος, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπάρχουν απώλειες και σε μηχανοκίνητα τάγματα. Οι σοβιετικοί αύξησαν τη χρήση της άτυπης εχθροπραξίας και του ελαφριού πεζικού. Από το 1979 προσπαθούν να στήσουν ενέδρες σε αφγανικές οδούς και να διεισδύσουν σε αφγανικές περιοχές. Αυτό το πετυχαίνουν μεταμφιεζόμενοι σε στρατιώτες DRA ή σε αφγανούς πολίτες.

 

Οι αεροπορικές επιχειρήσεις

            Οι βασικές αεροπορικές βάσεις των σοβιετικών, μέσα στο αφγανιστάν είναι οι: Bagram, Kabul, Shindand, Herat και στη Kandahar. Οι βάσεις αυτές υποστηρίζονταν από τις κεντρικές βάσεις που βρισκόντουσαν στα εδάφη της ΕΣΣΔ και ήταν οι Mary Termez και η Kushka. Άλλες αεροπορικές βάσεις ήταν οι: Ghuran, Farah, Zaranj, Ghazni, Jalalabad, Mazar-e-Sharif, Kunduz και η Basai Gumbaz στη περιοχή της λωρίδας Wakhan Corridor.Στο Αφγανιστάν υπήρχαν 12-15 αεροπορικές μοίρες και άλλες τόσες βάσεις που παρείχαν υποστήριξη από την Σοβιετική Ένωση. Οι αεροπορικές επιχειρήσεις των Σοβιετικών γίνονται για να καταστρέφουν χωριά που μπορούν να χρησιμεύουν ως βάσεις των ανταρτών. Οι επιχειρήσεις γίνονται σε συνδυασμό με κομμουνιστική υποστήριξη από τους στρατιώτες. Πάντως οι σοβιετικοί χρησιμοποιούν πιο πολύ τα ελικόπτερα από βομβιστές. Οι αεροπορικές επιθέσεις των σοβιετικών γίνονται σε περιοχές που έχει προηγηθεί μια επίθεση ανταρτών με στόχο να καθαρίσουν την περιοχή. Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα να σκοτώνονται πολλοί άμαχοι.

 

Επιχειρήσεις ελικοπτέρων

            Τα ελικόπτερα είναι το πιο συνηθισμένο όπλο του πολέμου. Οι Αφγανοί μισούν και φοβούνται τα ελικόπτερα και ειδικά τις επιθέσεις των Mi-24 Hind περισσότερο από κάθε τι άλλο. Τα Mi-24 Hind χρησιμοποιούνται για να κλείνουν την από αέρος υποστήριξη, για τον βομβαρδισμό χωριών, για ύποπτα γκρούπ κα για να ανιχνεύουν και να καταστρέφουν ότι κινείται στο Αφγανιστάν. Τα ελικόπτερα αυτά είναι βαριά οπλισμένα και με σκληρή θωράκιση και είναι δύσκολο να καταστραφούν. Άλλα ελικόπτερα χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν οπλισμό και στρατιώτες.

 

Χημικά όπλα

            Τα χημικά όπλα που χρησιμοποιήθηκαν στο Αφγανιστάν περιλαμβάνουν διάφορα παλιά αέρια καθώς και αέρια νεύρων, ενώ χρησιμοποιήθηκε και το θανατηφόρο αέριο Κίτρινη Βροχή και το Flash ένα από τα δυνατότερα αέρια νεύρων. Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι είναι η πρώτη φορά που οι σοβιετικοί χρησιμοποιούν χημικά σε πόλεμο.

 

                                                                          

Κομμουνιστικές απώλειες

            Περί το 1985 εκτιμάται ότι 12-15.000 σοβιετικοί έχασαν τη ζωή τους στη μάχη ενώ περίπου οι τριπλάσιοι τραυματίστηκαν. Η ηπατίτιδα και άλλες ασθένειες συνέβαλαν στο να έχουν ακόμα πιο πολλές απώλειες. Οι μονάδες των DRA είχαν απώλειες σχεδόν τριπλάσιες. Περισσότερα από 100 αεροπλάνα και 700 ελικόπτερα (35% των Hinds) χάθηκαν στη μάχη ή από ατυχήματα, 25% τη χρονιά του 1985. Τα χρήματα που κόστισαν ίσως και να ξεπερνάει τα 17 δισεκατομμύρια δολάρια.

            Η γενική σοβιετική δύναμη που συμμετείχε στο πόλεμο του Αφγανιστάν εκτιμάται ότι ήταν:

• 115,000 στρατιώτες στο Αφγανιστάν
• 40,000 στρατιώτες που πολεμούσαν στο Αφγανιστάν αλλά ως βάση είχαν τη ΕΣΣΔ
• 10,000 άτομα, προσωπικό της αεροπορίας στο Αφγανιστάν και τη ΕΣΣΔ
• 50,000 άτομα ως στρατός υποστήριξης
• 2,000 σύμβουλοι στο καθεστώς της Καμπούλ

Ως σύμβουλους, η ΕΣΣΔ στράτευσε μερικά άτομα από Κούβα, από Ανατολική Γερμανία, Βουλγαρία και από όποια άλλη χώρα θα μπορούσε να τους δώσει παρόμοιες εμπειρίες από τέτοιου είδους πόλεμο. Μη παραλείψουμε επίσης να πούμε ότι στο πόλεμο συμμετείχαν και δυνάμεις της KGB.

 

 

 

Οι Δυνάμεις του στρατού DRA

            Ο συνεργαζόμενος με τους εχθρούς της πατρίδας του, πρωθυπουργός Μπαμπράκ Καρμάλ, προεδρεύει μιας κυβέρνησης που δημιουργήθηκε από δύο κομμουνιστικές παρατάξεις, τη Parcham (στην οποία ανήκει και αυτός) και τη Khalq. Στην ουσία όμως δεν κυβερνάει ο Καρμάλ αλλά οι σοβιετικοί έχουν τον έλεγχο όλων των ενεργειών. Αντιθέτως από το καθεστώς του Taraki, ο Καρμάλ έδειξε σημάδια σεβασμού προς τη θρησκεία του Ισλάμ και τις παραδόσεις της χώρας του. Η κυβέρνησή του διατηρεί τη δημοκρατία της με συνεχόμενη βία και σφοδρές μάχες μεταξύ κομματικών και ένοπλων δυνάμεων. Οι σοβιετικοί εφοδιάζουν τις δυνάμεις του στρατού DRA, πολιτικά και οικονομικά καθώς και με φυσικό αέριο και βαμβάκι που προορίζεται για σοβιετική χρήση. Στόχος είναι η σοβιετοποίηση όλων των κλάδων της κυβέρνησης των αφγανών.

            Ο στρατός DRA έχει κάνει όλη τη σκληρή και ογκώδη δουλειά πολεμώντας με την κομμουνιστική πλευρά, ενώ έχει αναμιχθεί σε κάθε σοβιετική επίθεση από το 1979-1982 και σε πολλές άλλες από τότε. Είναι υπεύθυνος επίσης για ολόκληρο το πόλεμο που διεξάγεται σε όλες τις ανατολικές επαρχίες κοντά στα σύνορα με το Πακιστάν, μιας και οι σοβιετικοί χρησιμοποιούν στρατιώτες-μαριονέτες του καθεστώτος για να φρουρούν αυτές τις περιοχές, ώστε να μην διεισδύουν ύποπτα άτομα σε πόλεις δρόμους και αεροδρόμια.

 

Ιεραρχία του στρατού καθεστώτος

Η ιεραρχία του στρατού DRA, είναι από τη ψηλότερη προς τη χαμηλότερη ιεραρχική κλίμακα, η εξής: πρώτος από όλους είναι ο Καρμάλ, αμέσως μετά ο Υπουργός Αμύνης (στρατηγός Nazar Mohmmed) , ο αρχηγός του γενικού επιτελείου (στρατηγός Shah Nawraz Tanayκαι τρία γεωγραφικά σώματα και ανεξάρτητες ταξιαρχίες. Οι βασικές όμως διαταγές προέρχονται από τη ΕΣΣΔ και παρουσιάζονται στο DRA σε όλους ανεξαιρέτως θέσεως.

 

Ο στρατός

            Το 1978 ο Αφγανικός στρατός είχε ονομαστικό αριθμό στρατιωτών 110,000 και ενεργητικό 80,000. Στο τέλος του 1980 είχε μειωθεί στις 20,000. Το 1986 ο στρατός υπολόγιζε κατά μέσο όρο τις 35,000 αν και είναι πολύ πιθανόν να υπήρχαν μειώσεις ύψους 10,000 ανδρών από λιποταξίες, αποστρατεύσεις και από απώλειες.

            Από το 1981 οι DRA προσεγγίζουν κομμουνιστές και ένα μεγάλο αριθμό ατόμων που η πολιτική τους αξιοπιστία είναι η κύρια ασχολία τους, ενώ πολλοί αξιωματικοί του DRA είναι αγράμματοι. Πολλοί από τους τακτικούς στρατιώτες (τους DRA δηλαδή), συνασπίζονται με τους αφγανούς αδελφούς τους όταν τους δοθεί η ευκαιρία να λιποτακτήσουν από το στρατό. Πολλές πάντως είναι οι περιπτώσεις που η στρατολογία γινόταν με το ζόρι και ύστερα από μεγάλη πίεση.

            Οι μονάδες των στρατιωτών DRA αλλάζουν εύκολα μεριά επειδή η διαβίωσή τους ήταν δύσκολη και προβληματική. Από την άλλη μεριά οι σοβιετικοί εφοδίαζαν τον τακτικό στρατό (DRA) με φτωχό και παλαιωμένο εξοπλισμό επειδή φοβόντουσαν μια πιθανή αλλαγή πολιτικής εναντίον τους. Αν και οι σοβιετικοί θεωρούν ότι στην εισβολή του 1979 έπαιξε σημαντικό ρόλο η παρουσία αυτής της φρουράς για την προστασία των σοβιετικών στη Καμπούλ., δεν μοιράζονται ωστόσο πληροφορίες και σχέδια με τους συμμάχους τους λόγω του ότι ανησυχούν για αντάρτες που συμμετέχουν υπό την κάλυψη του τακτικού στρατού. Κάτι το οποίο αληθεύει , μιας και πολύ αντάρτες γνώρισαν έτσι σχέδια μεγάλων κομμουνιστικών επιθέσεων.

            Ο τακτικός στρατός DRA συμπεριελάμβανε και μερικές ελιτίστικες μονάδες, όπως ήταν η 26^η αερομεραρχία και η 444^η, η 37^η και 38^η μεραρχία κομάντο. Η αερομεραρχία έκανε ανταρσία το 1980. Η μεραρχία κομάντο όμως θεωρήθηκε πολιτικά αξιόπιστη και χρησιμοποιήθηκε στις μηχανοκίνητες δυνάμεις μέχρι που υπέφερε τρομερά μεγάλες απώλειες με αποτέλεσμα να διαιρεθούν σε ανεξάρτητες μεραρχίες.

Τα όπλα που χρησιμοποιεί ο τακτικός στρατός είναι από παλαιότερο σοβιετικό εξοπλισμό. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα αντιαρματικά RPG-7, οι πύραυλοι αέρος SA-7 και οι αντιαρματικές νάρκες. Οι στολές είναι οι ίδιες που χρησιμοποιούσαν πριν το πόλεμο. Ο τακτικός στρατός χρησιμοποιείται για τη φύλαξη οχυρών, έλεγχο ύποπτων ομάδων, ακόμα και για την επίθεση σε αντάρτες. Οι σοβιετικοί χρησιμοποιούν επίσης αυτές τις μονάδες για να ελαττώσουν τις δικές τους απώλειες. Ακόμα και τα οχήματα που χρησιμοποιούν ή τα αεροσκάφη και τα ελικόπτερα είναι παλαιότερης τεχνολογίας.

 

                      

Η Αφγανική Αντίσταση

            Η αφγανική αντίσταση δεν αποτελείται από έναν ενιαίο στρατό αλλά είναι άντρες με όπλα που αντιστέκονται στον εισβολέα. Οι δυνάμεις και οι αδυναμίες της αντίστασης αντικατοπτρίζουν την αφγανική κοινωνία. Στους αγωνιστές που συμμετέχουν στο πόλεμο συγκαταλέγονται 12χρονα παιδιά μέχρι και βετεράνοι ηλικιωμένοι, που κάποιοι από αυτούς είχαν πολεμήσει ακόμα και στο τρίτο Αφγανικό πόλεμο.

Όπως και σε κάθε ανταρτοπόλεμο, οι γεωργοί βοηθούν προσφέροντας καταφύγια και δίνοντας πληροφορίες. Στον ανταρτοπόλεμο η συμμετοχή δεν είναι ποτέ ενεργητική ή παθητική. Επίσης πρέπει να πούμε ότι η αντίσταση έχει την υποστήριξη ενός μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού. Επειδή τώρα ο σημερινός αγρότης είναι ο αυριανός αντάρτης και επειδή δεν υπάρχει μια κεντρική αφγανική εξουσία, μια συνολική απαρίθμηση των αφγανικών δυνάμεων, δεν είναι δυνατή. Εκτιμήσεις μιλούν για 90-120,000 (Πηγές ΗΠΑ, 1980-1981), 200-250,000(Δυτικές αναλύσεις ,1983), 250-330,000 (Αφγανικές πηγές, 1981-1982), 744,000 (αφγανικές πηγές 1984). Συνολικά οι εν ενεργεία αντάρτες είναι 10% του συνολικού πληθυσμού του Αφγανιστάν που διανέμει εκτός πόλεων. Μιλάμε δηλαδή για επτά με εννιά εκατομμύρια το 1985. Όλοι αυτοί δεν πήραν μέρος στο πεδίο της μάχης από την αρχή αλλά θα μπορούσαν, αν υπήρχαν περισσότερα τρόφιμα, όπλα, πολεμοφόδια και υψηλότερη ποιοτικά εκπαίδευση. O Gerard Challiand, ένας Γάλλος ειδικός που πολέμησε δίπλα σε πολλούς αντάρτες έγραψε το 1981: «Οι αφγανοί στασιαστές γνωρίζουν λίγα για το μοντέρνο πόλεμο, για την αποτελεσματικότητά του, την οργάνωση ή τον λεπτομερή σχεδιασμό του». Αν και οι αφγανοί έχουν εξελιχθεί από τότε, δεν παύουν να είναι μια παλαιομοδίτικη, αγράμματη, αγροτική κοινωνία που είναι εμπλεκόμενη σε έναν ψυχοφθόρο πόλεμο με μια υπερδύναμη, και που δεν λαμβάνει καμιά εξωτερική στρατιωτική ή πολιτική βοήθεια. Αυτός είναι ένας λόγος που θα μπορούσε να μας μεταπείσει για την παραδοχή ότι το Αφγανιστάν είναι το Βιετνάμ της ΕΣΣΔ, ακόμα και αν οι αφγανοί πολεμούν το ίδιο ή και καλύτερα από Βιετναμέζους αγρότες.

            Σε κάποιες περιπτώσεις ο πόλεμος είναι όμοιος με του Βιετνάμ, πλην του γεγονότος ότι ο Βόρειο βιετναμέζικος στρατός ή Βιετκόνγκ αποτελούσαν τη κύρια δύναμη. Οι αφγανοί δεν έχουν μεραρχίες ή ταξιαρχίες που μπορούν να μετακινηθούν από περιοχή σε περιοχή. Οι περιφερειακοί αντάρτες διοικητές μπορούν να συντάξουν ουσιώδη δύναμη αλλά πολύ συχνά πρέπει να τοποθετούν όλοι μαζί “ένα συνασπισμό για κάθε περίπτωση”, πράγμα δύσκολο αφού πολλές φορές υπάρχουν μεταξύ τους διαφωνίες. Σέβονται τη παραδοσιακή ηγεσία αλλά μια νέα γενιά αρχηγών έρχεται στο προσκήνιο της αντίστασης. Η έλλειψη μιας κεντρικής αφγανικής διοίκησης ή ανεπαρκή στρατηγική ως συνέπεια αυτού, μειώνουν τον αγώνα των ανταρτών καθώς και τη τις επικοινωνιακές τους στρατηγικές. Αυτό τους καθιστά τρωτούς σε κάθε σοβιετική επίθεση ή διείσδυση.

Οι αφγανοί αντάρτες είναι οπλισμένοι ελαφρώς και πολεμούν τους σοβιετικούς (στρατό και αεροπορία)με όπλα πεζικού. Η έλλειψη μοντέρνων όπλων και πολεμοφοδίων, περιορίζει σημαντικά τον αριθμό των πολεμιστών που μπορούν να συμμετάσχουν. Όλα τα μικρά αγόρια μαθαίνουν να πυροβολούν. Αν και οι αφγανοί σε καιρό ειρήνης δεν χρησιμοποιούν όπλα, είναι όλοι τους εκ φύσεως καλοί σκοπευτές. Χρησιμοποιούν μια πληθώρα όπλων, αλλά τα πιο συνηθισμένα είναι τα όπλα που είναι στη διάθεση τους, όπως: τα .303 Lee Enfields σε διάφορες εκδοχές και τα Kalashnikovs 7.62mm. Τα Kalashnikovs τα γνώρισαν για πρώτη φορά μέσω του τακτικού στρατού DRA το 1979-1980 και έχουν γίνει απαραίτητο συμπλήρωμα στη ζωή των αφγανών. Τα Lee Enfields παραμένουν διαχρονική αξία αφού οι αφγανοί τα χρησιμοποιούν εδώ και αρκετά χρόνια. Οι ηλικιωμένοι αντάρτες χρησιμοποιούν τα Lee Enfields για μεγάλες αποστάσεις ενώ οι νεώτεροι προτιμούν τα Kalashnikovs για πιο κοντινές. Άλλα όπλα του πεζικού είναι τα SKS 7.62mm (κασκευάζονταν στη ΕΣΣΔ και τηνΚίνα), τα M1891 Maisin-Negant 7.62mm (που δόθηκαν με διαταγές του Λένιν το 1919), τα 7.62mm G3 (πρώην Ιρανικά), τα 9mm Sten guns (συχνά κατασκευάζονταν τοπικά) και μια πληθώρα από ελαφριά πολυβόλα, περιορισμένα σε αριθμό. Τα 7.62 mm RPD και RPK είναι τα πιο συνηθισμένα, αν και χρησιμοποιούνται επίσης τα 7.62mm PKM και τα παλαιότερα 2B 36s του προπολεμικού στρατού, φτιαγμένα στη Τσεχία.

            Για να αντικρούσουν οι αφγανοί την Σοβιετική Άμυνα πρέπει να στηριχθούν στους αντιαρματικούς πυραύλους RPG-7 και στις αντιαρματικές νάρκες. Τα RPGs χρησιμοποιούνται από την αρχή του πολέμου και αυξάνονταν όλο και πιο πολύ μέχρι το 1982. Οι ικανότητες των αφγανών ήταν περιορισμένες όσον αφορά τις νάρκες, στην αρχή του πολέμου, αλλά βελτιώθηκαν αν και οι αντάρτες τις χρησιμοποιούσαν περιορισμένα για να αποτρέψουν τις απώλειες των πολιτών. Ο μεγαλύτερος φόβος των πολιτών ήταν τα ελικόπτερα. Κάθε αφγανός, είτε άντρας, είτε γυναίκα, είτε παιδί, το μόνο που ζητάει είναι όπλα για την καταστροφή των ελικοπτέρων. Τα πιο συνηθισμένα όπλα για αυτό το σκοπό είναι τα σχεδιασμένα από τη ΕΣΣΔ, DShk 12.7mm και τα 14.5mm KPV τα οποία είναι ισχυρά πολυβόλα. Ακόμα και αυτά όμως είναι περιορισμένα σε αριθμό, ενώ από το 1982 τα περισσότερα όπλα είναι εκδοχές που εισήχθησαν από την Κίνα. Η κοιλάδα Panjsher αμύνθηκε το 1982 με 13 ισχυρά πολυβόλα ενώ δύο χρόνια αργότερα με 200-250. Αν και αυτά τα πολυβόλα δεν είναι πάντα αποτελεσματικά με τα Hinds και τους βομβιστές, κατέχουν ωστόσο ένα μεγάλο αριθμό σκοτωμών.

 

 

 

Τακτικές των Αφγανών

            Οι πρώτες απόπειρες στο πεδίο της μάχης ήταν επιτυχής έναντι των δυνάμεων DRA, ενώ συχνά καταστροφικές έναντι των σοβιετικών. Οι αφγανοί έχουν τακτικές ενός γνήσιου ανταρτοπόλεμου. Οι ενέδρες ήταν η πιο συχνή τους τακτική. Στις μάχες κοντά στα σοβιετικά Kunar και Herat και στις επιθέσεις της Paktia, οι αντάρτες επέδειξαν τη σύγκρουση μιας πρόσθετης εξάσκησης πολεμώντας με τους σοβιετικούς και δεν ενεπλάκησαν σε τακτικές ενέδρας. Κατάφεραν μεν, μεγάλες απώλειες στους σοβιετικούς, αλλά πληρώνοντας και οι ίδιοι το τίμημα, από τις αεροπορικές επιθέσεις. Ενέδρες δεν χρησιμοποιούνταν μονάχα για επίθεση αλλά και για να διακόψουν τις πηγές τροφοδοσίας των σοβιετικών. Οι αφγανοί δεν δείλιαζαν να επιτεθούν ακόμα και σε μεγάλα convoy που διέσχιζαν το οδικό δίκτυο, έχοντας βαρύ εξοπλισμό αλλά και τη συνοδεία αρμάτων και ελικοπτέρων. Το Μάρτιο του 1984 ένα convoy υπέφερε μεγάλες απώλειες όταν έχασε 25 οχήματα από αφγανική ενέδρα, προκαλώντας στη συνέχεια έλλειψη πετρελαίου στη Καμπούλ.

Οι επιθέσεις των αφγανών στα convoy είχαν γίνει ο τρόμος των σοβιετικών που αναγκάστηκαν να αυξήσουν τη σοβιετική υποστήριξη, με τη συνοδεία όλο και περισσότερων ελικοπτέρων.

            Οι μικρές DRA μονάδες δέχονταν συχνά επιθέσεις από τους αφγανούς. Άλλες φορές οι αφγανικές τακτικές υπαγορεύονται από απαιτήσεις της δικής τους περιοχής-επιχειρήσεων. Αυτές οι επιχειρήσεις περιλαμβάνουν νυχτερινές επιδρομές. Αν και οι αφγανοί έχουν κερδίσει αρκετές μάχες με τέτοιου είδους τακτικές, λόγω του ότι δεν χρησιμοποιούν σύγχρονο εξοπλισμό, δεν μπορούν και δεν αρκούν (οι τακτικές), για να κερδίσουν το πόλεμο.

            Τι γίνεται όμως με την εκπαίδευση των αφγανών; Πως ανταπεξέρχονται στις ανάγκες του σύγχρονου πολέμου; “Περισσότερα όπλα χωρίς περισσότερη εκπαίδευση, σημαίνει απλά περισσότερους μάρτυρες”: λέει ο ηγέτης των ανταρτών Mohament Amin Wardak. Η απουσία ενός συγκροτημένου στρατού, περιορίζει την εκπαίδευση. Η εκπαίδευση πολλές φορές γίνεται από πρώην μέλη του τακτικού στρατού DRA. Στη Panjsher, ο Massoud είχε καθιερώσει προγράμματα εκπαίδευσης από το 1983, ενώ δημιουργήθηκαν ταχύτατα, φορητές εκπαιδευτικές εστίες σε διάφορες περιοχές του Αφγανιστάν. Από το 1982-1983 αντάρτες καθιέρωσαν, εκπαιδευτικές ομάδες σε συνοριακές περιοχές. Το 1984 επίσημη πηγή της Jamiat, εκτίμησε ότι 5-10% των ενεργητικών ανταρτών έχουν εκπαιδευτεί. Οι υπόλοιποι πρέπει να μάθουν πώς να πολεμούν επιβιώνοντας στη μάχη.

 

            Ένα ακόμα κεφάλαιο του πολέμου, που πρέπει να κοιτάξουμε είναι αυτό της εξωτερικής βοήθειας.

 

Εξωτερική Βοήθεια

Η σοβιετική δικαιολογία για την εισβολή περιλαμβάνει δραστηριότητες της CIA, της Κίνας, του Πακιστάν, του Ισραήλ, πράκτορες και μισθοφόρους, τη στιγμή που οι αφγανοί λαμβάνουν μικρή βοήθεια από άλλες χώρες. Οι αντάρτες είναι φανερό ότι τελείως μόνοι τους και χωρίς καμία άλλη βοήθεια δεν θα μπορούσαν να κερδίσουν αυτό το πόλεμο. Οι αφγανοί επαναστάτες λαμβάνουν βοήθεια από όπλα που φτιάχνονται σε Κίνα και Αίγυπτο. Υπάρχουν όμως κατηγορίες που υποστηρίζουν ότι λεφτά και όπλα που προορίζονται για τους αντάρτες, πάνε είτε στο Πακιστάν, είτε σε βάσεις των ανταρτών στη Peshawar (Πακιστάν), είτε φυλάσσονται από κάποιες αντάρτικες ομάδες, για τις μεταπολεμικές συγκρούσεις που θα ακολουθήσουν.

            Τα συμβάντα αυτά δείχνουν ότι η εξωτερική βοήθεια πάει χαμένη, αλλά οι μάχες του 1983 και του 1984 έφεραν αυτά τα όπλα σε χρήση. Ο τύπος αναφέρει ότι η ετήσια βοήθεια των ΗΠΑ φτάνει τα 20-30 εκατομμύρια δολάρια, ενώ τα Ισλαμικά Έθνη ξοδεύουν περίπου άλλα τόσα. Αναφορές λένε ότι η βοήθεια των ΗΠΑ έφτασε τα 100 εκατομμύρια δολάρια το 1985 και τα 280 εκατομμύρια δολάρια το 1986.

            Το Πακιστάν έχοντας συνείδηση της Σοβιετικής πίεσης δεν είναι ο συνδυασμός ασύλου και αγωγού που τα πετυχημένα αντάρτικα κινήματα βρίσκουν αναγκαία. Το Πακιστάν αρνείται επίσημα ότι κάθε στρατιωτική βοήθεια έρχεται μέσω αυτού στην αντίσταση, όπως φαίνεται από την εκτενή αντάρτικη δραστηριότητα στο δυτικό Αφγανιστάν που έχει περιορισμένες επαφές με το Πακιστάν.

 

Το μέλλον του Αφγανιστάν

Εκτιμήσεις λένε ότι σκοτώθηκαν από 125,000 ως και 500,000. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι υπήρχαν 1,000,000 νεκροί. Η πλειοψηφία ήταν δυστυχώς για άλλη μια φορά, άμαχοι πολίτες. Τα προβλήματα που γέννησε ο πόλεμος ήταν εξίσου σημαντικά με τον ίδιο το πόλεμο. Πέρα από τους νεκρούς και τους μετανάστες που ξεριζώθηκαν από τη γη τους, υπήρχαν τραυματίες που ο πόλεμος τους άφησε οδυνηρές αναμνήσεις για μια ολόκληρη ζωή. Οι συνεχείς βομβαρδισμοί των χωραφιών και οι σκοτωμοί των ζωντανών σε κάθε χωριό, οδήγησαν το μεταπολεμικό Αφγανιστάν σε λιμούς και αρρώστιες. Φτωχό και χωρίς συγκροτημένο στρατό, το Αφγανιστάν κατάφερε μετά από 10 χρόνια να διώξει τους εισβολείς, πληρώνοντας όμως ένα αβάσταχτο τίμημα. Στον ανταρτοπόλεμο ότι συμβαίνει στο πεδίο της μάχης δεν σηματοδοτεί πάντα μια ολοκληρωτική νίκη ή ήττα. Οι ΗΠΑ στο Βιετνάμ, οι Πορτογάλοι στην Αφρική, οι Γάλλοι στην Αλγερία και τη Ροδεσία υπερτερούσαν αριθμητικά και τεχνολογικά αλλά έχασαν τους πολέμους, γιατί δεν ήξεραν τι ακριβώς πολεμούσαν. Όταν δεν αγωνίζεσαι για κάποιο ιδανικό ή ένα κομμάτι γης και την εθνική σου αυτοκυριαρχία, αλλά αγωνίζεσαι για πράγματα που δεν γνωρίζεις και απλά θέλεις να επιβάλλεις την δύναμή σου σε ένα ξένο κράτος, τότε σίγουρα χάνεις.

Η ΕΣΣΔ έκανε το ίδιο λάθος που έκαναν πολλές υπερδυνάμεις ή αυτοκρατορίες στην ιστορία. Κήρυξε τον πόλεμο σε μια φτωχή και αδύναμη χώρα, μην υπολογίζοντας τις συνέπειες. Πολλές χώρες του κόσμου απέσυραν την εμπιστοσύνη τους, απέναντί της, ενώ παράλληλα ξεγυμνώθηκε από τον ιδεολογικό της χαρακτήρα. Πολλοί κατάλαβαν ότι πρακτικά, δεν διαφέρει σε τίποτα από όλες τις άλλες υπερδυνάμεις. Όλα αυτά βοηθούν στο να καταλάβουμε γιατί το Αφγανιστάν απαιτεί να κοιτάξουμε μια ματιά πίσω από τους πολεμιστές.

 

Πρόσφυγες: Οι αφγανοί έχουν τους περισσότερους μετανάστες στο κόσμο. Το 1985 ήταν 2.8-3.2 εκατομμύρια στο Πακιστάν, 800.000-1.7 εκατ. Στο Ιράν και 200.000-400.000 σε άλλα μέρη, ενώ υπήρχαν και 1-2 εκατ. εσωτερικοί μετανάστες. Το 1983 στο Πακιστάν το 75% των μεταναστών ήταν γυναίκες και  παιδιά άνω των 15 ετών. Αυτή η μετακίνηση του πληθυσμού παίρνει άλλες διαστάσεις όταν αρχίζει και αφορά τις ανταρσίες στα περίχωρα αλλά καθιερώνει και άλλες συνθήκες για το μέλλον.

 

Λιμός: Στις αρχές του 1982, το 30% της καλλιεργούμενης γης είχε αχρηστευτεί. Το 1985 τα γεωργικά προϊόντα και η παραγωγή υπολογίζεται στο 25% των προπολεμικών επιπέδων. Σε λιγότερο γόνιμες περιοχές, υπήρχε έλλειψη φαγητού, όπως το 1984 στη Hazara Jat και στο Badakhshan. Η μαζική λιμοκτονία όλο και αυξάνεται. Οι σοβιετικοί ξέρουν ότι με την καταστροφή των χωραφιών και των ζωντανών, αποδυναμώνουν τα αντάρτικα κινήματα και πουλούν στις πόλεις φτηνά τα σιτηρά ώστε να αποτρέψουν τους εσωτερικούς μετανάστες να μεταβούν σε απομακρυσμένες περιοχές που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν αντάρτες

.

Ο ρόλος του Πακιστάν: Η πολιτική αναστάτωση στο Πακιστάν μαζί με το λιμό είναι πιθανόν η μεγαλύτερη αποδυνάμωση της αντίστασης για τα επόμενα πέντε χρόνια. Το Πακιστάν είναι υποταγμένο στη σοβιετική πίεση από τις αρχές του πολέμου. Μεγάλο μέρος της βοήθειας που δέχεται το Αφγανιστάν προέρχεται από το Πακιστάν, χωρίς όμως ποτέ το Πακιστάν να παραδεχτεί επίσημα αυτή την βοήθεια. Το 1984-1985 οι συγκρούσεις και οι επιθέσεις πέρα από τα σύνορα έγιναν όλο και πιο έντονες. Το Πακιστάν πάλευε με τα δικά του προβλήματα, αφού κινδύνευε από σχισματικές αλλαγές και προσπαθούσε να μεταβεί από στρατοκρατούμενη κυβέρνηση σε δημοκρατική. 

 

Διαπραγματεύσεις: Οι έμμεσες συμφωνίες της Γενεύης από το 1982-1986 μεταξύ Πακιστάν και της κυβέρνησης DRA, δεν οδήγησαν σε κάποιο αποτέλεσμα. Λίγες φορές βλέπουμε το φαινόμενο τα δύο αντιμαχόμενα μέρη, ΕΣΣΔ και οι αντάρτες, να μην αντιπροσωπεύονται. Ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών βρίσκεται σε μια κατάσταση που δεν αποδίδει παρά τις όποιες προτάσεις.

 

 Περιφερειακές Αντιδράσεις

 

Η Σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν υπήρξε μία κρίση όχι μόνο για το ίδιο το Αφγανιστάν αλλά κα για τη Νότιο και Νοτιοδυτική Ασία. Οι χώρες που συνορεύουν με το Αφγανιστάν, όπως το Ιράν, το Πακιστάν και η Ινδία, προσαρμόζονται και αντιδρούν σύμφωνα με τα νέα δεδομένα. Η κατάσταση αρχίζει να αλλάζει σύμφωνα με τις νέες εξελίξεις.

            Η Σοβιετική εισβολή άλλαξε την εικόνα της ΕΣΣΔ σε όλο τον Τρίτο Κόσμο.  Ο υποστηρικτής του Τρίτου κόσμου μεταμορφώθηκε σε δυνάστη, επαληθεύοντας τους φόβους των δυτικών καπιταλιστών. Η Δύση σοκαρίστηκε και ειδικά οι ΗΠΑ που πίστευε πως είχε εξαπατηθεί όλα αυτά τα χρόνια από τα σοβιετικά δόγματα. Η Κίνα υιοθέτησε μια “κατάσταση συναγερμού” πιστεύοντας ότι όλο αυτό είναι ένα σχέδιο της ΕΣΣΔ για να κάνει άλλη μια χώρα δορυφόρο της Ένωσης. Οι μουσουλμάνοι του Τρίτου Κόσμου είδαν τη Σοβιετική εισβολή ως άθεη πράξη σύμφωνα με τις δικές τους θρησκευτικές επιταγές. Το Πακιστάν, το Ιράν και η Ινδία πρέπει, τώρα πια να “λογοδοτούν” στη νέα δύναμη που βρισκόταν στο χώρο τους, ενώ παράλληλα ενδιαφερόντουσαν και για τα δικά τους συμφέροντα. Το Πακιστάν επεδίωκε την ενεργή αντίθεση προς τη Σοβιετική εισβολή. Το Ιρανικό καθεστώς αν και καταδίκαζε με τη σειρά του την εισβολή, διατηρούσε ένα πιο χαμηλό προφίλ. Η Ινδία από τη μεριά της δεν καταδίκασε ποτέ δημόσια την εισβολή.

 

Πακιστάν

             Ποιες όμως ήταν οι αντιδράσεις των περιφερειακών χωρών; Το Πακιστάν ήταν η χώρα που επηρεαζόταν περισσότερο από κάθε άλλη χώρα και ήταν αντίθετο επειδή η ιστορία του συνδεόταν στενά με την ιστορία των Αφγανών. Μερικοί σημαντικοί λόγοι που το Πακιστάν συμπαρατάσσεται (όχι όμως επίσημα) δίπλα στο Αφγανιστάν είναι οι εξής:

·         Το Αφγανιστάν υποστήριξε τις ομάδες Pushtuns και Baluchis[†].

·         Ο αντι-σοβιετικός στρατηγός Zia έβλεπε την άνοδο μιας πολεμικής μηχανής που καθοδηγούνταν από τους αριστερούς και την PPP του πρωθυπουργού Zulfiqur Ali Brutto.

·         Το Πακιστάν ανέπτυξε μια αντι-σοβιετική πολιτική επειδή η ΕΣΣΔ στις ταραχές μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας, τασσόταν πάντα το μέρος της Ινδίας.

 

Τον Zia τον ενδιέφερε να έχει μια αντισοβιετική ισλαμική σχέση και να αναπτύξει τη χώρα του βάση τα ξένα και κυρίως τα αμερικάνικα δεδομένα, έχοντας οικονομικό και στρατιωτικό στόχο. Το Αφγανιστάν βρισκόταν σε τέτοιο σημείο, που αποτελούσε χώρα με μεγάλη γεωστρατηγική σημασία, με αποτέλεσμα να ενδιαφέρονται για αυτό η Κίνα, το Πακιστάν, και οι ΗΠΑ. Για να επιστρέψουμε στο θέμα του Zia, πρέπει να πούμε, ότι ο Zia βοηθώντας τους Αφγανούς πρόσφυγες και τους μουτζαχεντίν, κατάφερε:

·         Να μεγαλώσει και να διατηρήσει έναν μεγάλο στρατό υποστήριξης, καθώς και να δημιουργήσει οικονομικές δυνατότητες και ανάπτυξη με μεγάλη σταθερότητα.

·         Κατάφερε επίσης να κερδίσει διεθνή αναγνώριση που συνδέθηκε και με το δικό του καθεστώς, ενώ

·         Οι σχέσεις μεταξύ Πακιστάν-Κίνας και Πακιστάν-ΗΠΑ, περιόρισαν τις κινήσεις της Ινδίας ενάντια στο Πακιστάν.

 

 

Ινδία

Η Ινδία είναι μία από τις χώρες που επίσης επηρεάζονται από τον πόλεμο. Φυσικά η Ινδία διατελεί δύσκολο ρόλο. Ενεργεί παίζοντας σε διπλό ταμπλό, ενώ δεν λείπουν και οι ιδιορρυθμίες της. Πρώτα απ’ όλα η Ινδία βρίσκεται ανάμεσα σε μια φιλική υπερδύναμη αλλά και σε μια γειτονική χώρα. Το δίλημμα είναι ότι θα δεχτεί την ύβρη των γειτονικών χωρών αν υποστηρίξει την ΕΣΣΔ, αλλά και την ύβρη της ΕΣΣΔ αν υποστηρίξει το Αφγανιστάν. Η Ινδία αγωνίζεται να μην χάσει την αξία της ως χώρα που ανήκει στους Αδέσμευτους. Φυσικά πρέπει να επισημάνουμε πως η Ινδία δεν διατρέχει κανέναν μεγάλο κίνδυνο από τα κύματα μεταναστών που επισκέφτηκαν τις άλλες χώρες, όπως π.χ. το Πακιστάν αλλά κάποια ρεύματα μεταναστών επισκέφτηκαν και Ινδικές πόλεις.

Από την άλλη η Ινδία αν και απολαμβάνει την σοβιετική υποστήριξη είναι αναγκασμένη να προσέχει για να μην ενταθούν οι σχέσεις της με το Πακιστάν και τις άλλες γειτονικές μουσουλμανικές χώρες. Η Ινδία διατηρεί στα εδάφη της μουσουλμανικές μειονότητες και δεν επιθυμεί να τους στρέψει εναντίον της. Φοβάται επίσης την ανάμειξη των Αμερικανών και των Κινέζων που δείχνουν να προσεγγίζουν το Πακιστάν. Η αποδοχή αυτών των γεγονότων οδήγησαν την Ινδία να ενεργεί σε μία κατεύθυνση δικών της συμφερόντων. Η Ινδία εκφράζει άλλη άποψη δημόσια και άλλη σε κλειστούς κύκλους. O αντιπρόσωπός της Brajesh Mishra δήλωσε πως: «η σοβιετική κυβέρνηση μας διαβεβαίωσε πως τα στρατεύματα που στάλθηκαν στο Αφγανιστάν, στάλθηκαν έπειτα από παράκληση της κυβέρνησης του Αφγανιστάν, μια παράκληση η οποία έγινε πρώτα από τον Πρόεδρο Amin στις 26 Δεκεμβρίου του 1979 και επαναλήφθηκε στις 28 Δεκεμβρίου του 1979 από τον διάδοχό του, διαβεβαιώνοντας μας πως τα σοβιετικά στρατεύματα θα αποχωρήσουν όταν θα ζητηθεί από την κυβέρνηση του Αφγανιστάν». Σε άλλη δήλωση ο υπουργός εξωτερικών της Ινδίας ,P.V. Narashimba Rao, μιλώντας στο κοινοβούλιο στις 23 Ιανουαρίου του 1980 είπε ότι η Ινδία, ελπίζει πως «…οι άνθρωποι του Αφγανιστάν θα καταφέρουν να λύσουν τα εσωτερικά τους προβλήματα χωρίς εξωτερική επέμβαση…Είμαστε ενάντια στην παρουσία ξένου στρατού και βάσεων σε κάθε χώρα. Περιμένουμε την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν». Ανέφερε επίσης τους φόβους του για πιθανή στρατιωτική βοήθεια των Αμερικανών στο Πακιστάν, ενώ είπε μέσα σε όλα τα άλλα ότι επιθυμούν ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή συμπεριλαμβανομένης και της φύλαξης της Ινδίας. Η Ινδία διατήρησε καλές σχέσεις με την ΕΣΣΔ και το καθεστώς της Καμπούλ, παίζοντας ανάμεσα σε λεπτές ισορροπίες. Προστάτεψε και τους μετανάστες όχι ως μετανάστες αλλά ως άτομα που άφησαν οικιοθελώς τη χώρα τους. Αρνήθηκε όμως οποιαδήποτε βοήθεια σε μετανάστες που είχαν καταφύγει στο Πακιστάν και το Ιράν. Την ίδια στιγμή το Νέο Δελχί υποστήριζε ότι είχε γνωστοποιήσει την αντίθεσή του στην εισβολή και πρότεινε ως καλύτερη λύση για την επίλυση του αφγανικού προβλήματος, τον διάλογο.

 

 Ιράν

Το Ιράν είναι μία ακόμη από τις δύσκολες περιπτώσεις που πληρώνουν τις συνέπειες του πολέμου. Πρώτα η Ισλαμική κυβέρνηση του Χομεϊνί, δεν έχει καμία ευαισθησία ως προς τις ιδεολογικές τάσεις της ΕΣΣΔ, και καταδικάζει απερίφραστα την επίθεση μιας υπερδύναμης προς μια μουσουλμανική χώρα. Δεύτερον, το Ιράν νιώθει μια απειλή αφού γεωπολιτικά αποκτά έναν εχθρό που επιθυμεί να ελέγξει την ευρύτερη περιοχή, περιορίζοντας τις ικανότητες του καθεστώτος του Χομεϊνί. Ένα τρίτο γεγονός που περιπλέκει τα ήδη περιπλεκόμενα είναι ότι η εισβολή πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο εσωτερικών αναταραχών, μεταξύ των ριζοσπαστικών ισλαμιστών και μετριοπαθών ισλαμιστών. Ο πόλεμος έγινε ένα ακόμη σημείο διαφωνιών μεταξύ των δύο μερών. Οι ισλαμιστές ριζοσπάστες καθοδηγούνται από έναν έμπιστο φίλο του Χομεϊνί, τον Ayatollah Beheshti, ο οποίος είναι και υπουργός Δικαιοσύνης καθώς και υπεύθυνος του Επαναστατικού Ισλαμικού Συμβουλίου (Islamic Revolutionary Council-IRC), οι οποίοι δεν ανταγωνίζονται ανοικτά την σοβιετική ένωση λόγω των αντί-αμερικανικών τους αισθημάτων. Από την άλλη πλευρά οι μετριοπαθής ισλαμιστές αντιπροσωπεύονται από δύο άλλα μέλη του IRC, τον Abolhassan Bani Sadr, ο οποίος είχε εκλεχτεί ως πρώτος πρόεδρος του Ιράν και από τον Sadeq Qudbazadeh που προοριζόταν για υπουργός Εξωτερικών. Σε αντίθεση με τους άλλους αυτοί κρατούσαν μια πιο ήρεμη στάση, επειδή ήθελαν να εξισορροπήσουν τα αντί-αμερικανικά αισθήματα των αντιπάλων τους. Μην ξεχνάμε ότι όλα αυτά διαδραματίζονται λίγο μετά την περίοδο που είχε καταληφθεί η αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη και τα πράγματα ισορροπούσαν σε λεπτό σχοινί. Παρόλο που οι ριζοσπάστες ισλαμιστές αποκτούσαν κυριαρχία στα μέσα του 1981, το θέμα της ομηρίας επισκίασε το πρόβλημα του Αφγανιστάν από την Ιρανική ματιά. Ένα ακόμη γεγονός που επισκίασε τον πόλεμο ήταν το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράκ, το Σεπτέμβριο του 1980. Οι Ιρανοί νιώθουν όμως συμπάθεια για τους Αφγανούς αδερφούς τους και στηρίζουν τους μουτζαχεντίν καθώς και τους σχεδόν δύο εκατομμύρια πρόσφυγες που κατέφυγαν στο Ιράν.

 

Ο πόλεμος του Αφγανιστάν δεν επηρέασε μονάχα αυτές τις χώρες μεταξύ τους αλλά σε σχέση και με την Κίνα και τις ΗΠΑ και με τη Σοβιετική Ένωση καθώς και με το καθεστώς της Καμπούλ. Ο μουσουλμανικός κόσμος των χωρών αυτών, αρχίζει να αποκτά άλλη συνείδηση, ενώ οι πιο μεγάλες χώρες προσπαθούν να ανταγωνιστούν στο ποια θα προσφέρει πιο μεγάλη βοήθεια. Το Πακιστάν μέσα σε όλη αυτή την ιστορία, προκαλεί την οργή της Ινδίας, αφού δέχεται μεγάλες βοήθειες από τις ΗΠΑ. Η Ινδία αποτυγχάνει να πείσει τους Αμερικάνους ότι δεν είναι με το μέρος των Σοβιετικών αν και είχε την ευκαιρία. Το Πακιστάν έχει τη βοήθεια των Αμερικανών, τη στιγμή που η Ινδία έχει εγκλωβιστεί στο παιχνίδι μεταξύ της ΕΣΣΔ, της Κίνας και των ΗΠΑ. Από την άλλη το Ιράν δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τον πόλεμο του Αφγανιστάν, όσο η Ινδία και το Πακιστάν. Βλέπει τον πόλεμο μάλλον σαν ένα εμπόδιο στην ανάπτυξη των σχέσεών του με την ΕΣΣΔ.

Σημαντικό ρόλο όμως στις εξελίξεις του πολέμου παίζουν και οι σχέσεις μεταξύ της ΕΣΣΔ και της Κίνας που είναι ανταγωνίστρια κομμουνιστική χώρα.

 

 

Οι Σινο-Σοβιετικές σχέσεις

 

Οι διαφορές μεταξύ της Κίνας και της ΕΣΣΔ άρχισαν να αναφαίνονται μετά το 1950, έγιναν όμως πιο φανερές τη δεκαετία του 1960 και μολυσματικές τη δεκαετία του 1970. Οι δύο χώρες συγκρούονταν συνεχώς μεταξύ τους, επειδή υπήρξαν οι πιο τεράστιοι κομμουνιστικοί πυλώνες, δεν μπορούσαν ωστόσο να παραμερίσουν, βασικές τους διαφορές. Η πλευρά της Κίνας υποστήριζε το 1988, ότι «η ΕΣΣΔ έπρεπε να βρει πιο σταθερές συνθήκες ώστε να μπορέσει να πραγματοποιηθεί μια συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών».

            Η Κίνα διατηρούσε εχθρική στάση απέναντι στη Σοβιετική Ένωση διότι κατόρθωσε να γίνει κομμουνιστική χώρα, χωρίς καμία βοήθεια από τη ΕΣΣΔ και πάντα θεωρούσε ότι δεν οφείλει τίποτε στη Σ.Ε. Αν και οι σχέσεις του Μάο Τσε Τούνγκ δεν ήταν και πολύ καλές με τον Στάλιν, ο Μάο σεβόταν ωστόσο πολλές από τις ιδέες του σοβιετικού ηγέτη, καθώς επίσης θαύμαζε και πολλά από τα σοβιετικά κατορθώματα. Λόγοι σαν και αυτούς ήταν τελικά που έφεραν τελικά πιο κοντά τη Κίνα με τη ΕΣΣΔ με αποτέλεσμα να υπογράψουν το 1950,  Σύμφωνο Φιλίας με τη Μόσχα. Με το θάνατο του Στάλιν όμως άρχισαν σιγά-σιγά να γίνονται γνωστές όλο και πιο πολλές διαφορές μεταξύ των δυο χωρών. Οι απογοητεύσεις της Κίνας είχαν να κάνουν με την έλλειψη συμπαράστασης των Σοβιετικών στο πόλεμο της Κορέας(1950-1953), καθώς επίσης θεωρούσε ότι η ΕΣΣΔ δεν έπρεπε να συμμετάσχει στη Συνδιάσκεψη των Ασιατικών κρατών και Αφρικής το 1955. Και ενώ η συμμετοχή είχε να κάνει περισσότερο με οικονομικά κριτήρια παρά με γεωγραφικά, η Κίνα θεώρησε ότι έχει πιο πολλά κοινά με τις Τριτοκοσμικές χώρες από τη Σοβιετική Ένωση. Από την άλλη η Σοβιετική Ένωση φοβόταν τη Κίνα και την επιρροή που μπορούσε να ασκήσει σε Τριτοκοσμικές χώρες όπως ήταν για παράδειγμα το Αφγανιστάν. Φοβόταν επίσης τη δημιουργία «κινέζικων δορυφόρων», που πιθανών να ακολουθούσαν το παράδειγμα του Κρεμλίνου με τους δορυφόρους της Ανατολικής Ευρώπης. Επιπλέον φόβος υπήρξε  η άσκηση επιρροής της Κίνας με τη βία, όπως είχε κάνει στο παρελθόν (1954) με την Ινδία.

Παρ’ όλο που οι Κινέζοι υποστήριξαν τον αποσταλινισμό του Χρουστσόφ, ο Μάο από το 1957 και έπειτα άλλαξε γνώμη και επιτέθηκε στους Σοβιετικούς αποκαλώντας τους ρεβιζιονιστές, ενώ εκείνοι απάντησαν ότι η Κίνα παραμένει δογματική. Τον Απρίλη του 1960 οι Κινέζοι εξέδωσαν μια πληθώρα δημοσιευμάτων κατηγορώντας τους Σοβιετικούς ότι απαρνήθηκαν τις Λενινιστικές αρχές. Οι Σοβιετικοί απαντούν αποχωρώντας από κάθε οικονομική συναλλαγή που είχαν με τους Κινέζους σε λιγότερο από ένα χρόνο, αφήνοντας ‘τες ατελή. Μία από τις πιο σοβαρές συνέπειες της Σινο-Σοβιετικής κόντρας ήταν η υποστήριξη, το 1962, από τους Σοβιετικούς μιας μη-κομμουνιστικής δύναμης της Ινδίας ενάντια σε μια κομμουνιστικής.

Με την αλλαγή της σοβιετικής ηγεσίας το 1964 κάποιοι πίστεψαν ότι τα πράγματα μπορεί και να καλυτερέψουν αν και οι προσδοκίες αυτές δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Ο Μάο προχωρούσε σε ριζοσπαστικές αλλαγές και δεν είχε καμιά διάθεση να αρχίσει συμβιβασμούς με τους Ρώσους. Οι σχέσεις όμως χειροτέρεψαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και μάχες ξεκίνησαν στα σύνορα του ποταμού Ossuri, που ευτυχώς κράτησαν λίγο και δεν κλιμακώθηκαν. Η Κίνα άρχισε σιγά-σιγά να προσεγγίζει την Δύση ώστε να στηθούν θεμέλια πιο φιλικά με Ουάσιγκτον και Μόσχα. Οι ΗΠΑ καλωσόρισαν την νέα πολιτική της Κίνας και αυτό φαίνεται και από την επίσκεψη του Νίξον στη Κίνα το 1972. Οι διμερής συμφωνίες μεταξύ ΕΣΣΔ και Κίνας μετατράπηκαν σε τριμερή συμφωνίες μεταξύ ΕΣΣΔ-Κίνα-ΗΠΑ. Ο θάνατος του Μάο έκανε πολλούς να πιστέψουν ότι οι Σινο-Σοβιετικές σχέσεις θα άλλαζαν φανερά αλλά οι Κινέζοι είχαν συμφιλιωθεί με την δογματική ιδέα που είχαν και δεν θεωρούσαν μεγάλης σημασίας να εστιάζεται το ενδιαφέρον στη μεταξύ τους σχέση. Πολλοί πίστευαν ότι ο Ντένγκ είχε μια πιο πραγματική προσέγγιση των πολιτικών καταστάσεων αλλά και λιγότερο εχθρική.

Στην αρχή της καινούργιας φάσης και πίσω στο 1979 οι Σοβιετικοί πρότειναν στη Κίνα να ανανεώσουν το Σύμφωνο Φιλίας (του 1950) μεταξύ τους, αλλά η Κίνα αρνήθηκε. Αναθεώρησε όμως τη θέση της για τα ερωτήματα των Σινο-Σοβιετικών συνόρων θεωρώντας ότι ο καιρός ήταν πιο κατάλληλος. Η κατάσταση άρχισε να βελτιώνεται αλλά γρήγορα χειροτέρεψε με την Σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν. Η Κίνα άρχισε τότε να βλέπει τις δύο υπερδυνάμεις πιο ίσες από ποτέ. Είτε η μία, είτε η άλλη, η προοπτική τους για το μέλλον του κόσμου ήταν η ίδια.

Σε έναν μεγάλης σημασία λόγο το 1982 στο Tashkent (πρωτ. Ουζμπεκιστάν) ο Μπρέζνιεφ παραδέχτηκε ότι ετοιμάζονταν να συζητήσουν το θέμα των συνόρων με την Κίνα, τονίζοντας ότι η Σοβιετική Ένωση δεν θέλει μια Κίνα δύο διαφορετικών πολιτικών ταχυτήτων όπως επιθυμεί η Αμερική. Στη 12^η Κομμουνιστική Συγκέντρωση, το Σεπτέμβριο του 1982 ο Hu Yaobang ξεκαθάρισε ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ της Κίνας και της Σοβιετικής Ένωσης, λέγοντας: «Εμείς δεν στέλνουμε έναν απλό στρατιώτη σε άλλη χώρα, ούτε έχουμε κατακτήσει ποτέ μία ίντσα ξένης γης, ούτε έχουμε παραβιάσει ή επιβάλλει άνισες σχέσεις σε μια ξένη χώρα». Το νόημα όλων αυτών είναι ότι η Κίνα πιστεύει ότι για τις κακές μεταξύ τους σχέσεις, ευθύνεται ο ηγεμονικός ρόλος της Σοβιετικής Ένωσης.

 

 

Τα τρία εμπόδια

 

Στο 27^ο Κομμουνιστικό Συνέδριο των Σοβιετικών, τον Φεβρουάριο του 1986 ο Γκορμπατσόφ θεώρησε την πιθανότητα συνεργασίας με την Κίνα ως τεράστια αλλά αναφέρθηκε επίσης και στις μεγάλες διαφορές για τα διεθνή θέματα. Όπως και οι προγενέστεροί του ο Γκορμπατσόφ έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι στη μεταξύ τους συνεργασία δεν έπρεπε να εμπλακούν θέματα τρίτων χωρών. Ως απόδειξη για τη μη Σοβιετική υποχώρηση σε θέματα που μπλοκάρουν τις Σινο-Σοβιετικές σχέσεις αποτελεί το Αφγανιστάν. Τον Ιούλιο του 1986 ο Γκορμπατσόφ είχε αποφασίσει πως οι καιροί ήταν ώριμοι για για να γίνει μια επανεκτίμηση της εξωτερικής πολιτικής της Σοβιετικής Ένωσης. Σε μια μεγάλης σημασία ομιλία στο Βλαδίβοστόκ στις 28 Ιουλίου του 1986, τα πρώτα σημάδια της Σοβιετικής πολιτικής για την Ασία έγιναν ορατά. Ο λόγος ήταν αρκετά δύσκολος και πολύπλοκος και έτσι θα απομονώσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά του. Για την βελτίωση των σχέσεων μεταξύ ΕΣΣΔ και Κίνα υπήρξαν τρία βασικά εμπόδια:

 

• Η παρουσία του Σοβιετικού στρατού στα Κινέζικα σύνορα
• Η Σοβιετική κατάληψη στο Αφγανιστάν
• Η Σοβιετική υποστήριξη του Βιετνάμ έναντι της Καμπότζης

 

Τα Σινο-Σοβιετικά σύνορα είναι περίπου 6.000 χιλιόμετρα και είναι μεγαλύτερα σύνορα μεταξύ δύο χωρών σε όλο το κόσμο. Αν και οι Σοβιετικοί έχουν αποσύρει από το 1969, πολλά από τα στρατεύματα τους από την περιοχή Ussuri και Amur, συνεχίζουν να υπάρχουν Σοβιετικά στρατεύματα με συμβατικό και πυρηνικό εξοπλισμό, γεγονός που δεν συντελεί στη βελτίωση των σχέσεων. Οι Κινέζοι έχουν ξεκαθαρίσει ότι όσο παρίστανται οι 65.000 περίπου στρατιώτες στα σύνορα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μογγολίας χωρίς ουσιαστικά να υπάρχουν σοβαρές απειλές, αυτό θα παραμένει ένα ανυπόφορο γεγονός.

Το δεύτερο εμπόδιο για την βελτίωση των σχέσεων υπήρξε το Αφγανιστάν, αν και για τη Κίνα το Αφγανιστάν δεν αποτέλεσε ποτέ θέμα ύψιστης σημασίας, όπως υπήρξε το Πακιστάν. Το Αφγανιστάν μπήκε στη λίστα με τα εμπόδια επειδή οι ίδιοι οι Σοβιετικοί το ενέταξαν ως εμπόδιο. Το Πεκίνο από την άλλη παρουσίαζε τις απειλές της Σοβιετικής επέμβασης στη Καμπούλ. Το πρόβλημα του Αφγανιστάν είναι πρόβλημα συνόρων και σχετίζεται με το πρώτο πρόβλημα. Αν κάποιος κοιτάξει το χάρτη του Αφγανιστάν θα παρατηρήσει ότι ΒΑ υπάρχει μια λεπτή γραμμή που συνορεύει με την Κίνα. Αυτή η γραμμή την οποία ονομάζουν Wakhan Corridor, έχει μάκρος 300 χιλιόμετρα, φάρδος 20 χιλιόμετρα, ενώ βόρεια συνορεύει με την ΕΣΣΔ, νότια με το Πακιστάν και ανατολικά με την Κίνα. Από το 1895, Βρετανοί και Ρώσοι είχαν καθορίσει τα σύνορα μεταξύ Ρωσίας και Αφγανιστάν και αυτή η λωρίδα ανήκε στο Αφγανιστάν. Η συμφωνία τότε είχε γίνει γνωστή από το Αφγανιστάν αλλά αγνοήθηκε από τους Κινέζους, ενώ στη περιοχή υπήρχαν διαφωνίες από το 1873. Το Μάιο του 1980 όμως ο Σοβιετικός στρατός κατέλαβε αυτή την λωρίδα, χωρίς ποτέ όμως να αναγνωρίσει επίσημα αυτό το γεγονός. Το ανατολικό μέρος κατέληξε να είναι απροσπέλαστο για όλους σχεδόν τους Αφγανούς, ενώ υπήρχαν ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ότι οι Σοβιετικοί είχαν εγκαταστήσει δύο στρατόπεδα πυραύλων. Γεγονός που όπως ήταν φυσικό ανησύχησε τους Κινέζους. Σημαντικό γεγονός αποτελεί επίσης η υπογραφή συνθήκης μεταξύ Σοβιετικών και Αφγανών στις 16 Ιουνίου του 1981 που άλλαξε αυτά που είχαν συμφωνηθεί σχετικά με τα σύνορα το 1895.

Οι Σοβιετικοί δεν είχαν το “δικαίωμα” να πάρουν καμία απόφαση για τα σύνορα χωρίς την εμπλοκή της Κίνας. Το Δεκέμβριο του 1982 ο Μπαμπράκ Καρμάλ αρνήθηκε ότι η Σοβιετική Ένωση έχει κάνει κάποια συμφωνία για τα Αφγανικά εδάφη. Από την άλλη όμως οι Κινέζοι προτιμούν να έχουν στα σύνορά τους Σοβιετικούς παρά Μουτζαχεντίν. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτή η λωρίδα δεν σημαίνει τίποτα για τους Κινέζους. ΛΑΘΟΣ! Πριν οι Σοβιετικοί καταλάβουν αυτή τη λωρίδα, αρκετοί ήταν αυτοί που πίστευαν ότι η Κίνα τροφοδοτούσε όπλα και πυρομαχικά το αφγανικό αντιστασιακό κίνημα. Η Κίνα πάντως δεν είναι ο μεγαλύτερος υποστηρικτής της Αφγανικής αντίστασης. Οι Μουτζαχεντίν υποστηρίζουν ότι τα όπλα τους τα κλέβουν από επιδρομές σε Σοβιετικούς στόχους ενώ όπλα προμηθεύονται επίσης από ΗΠΑ και Πακιστάν.

Το κλείσιμο της Wakhan Corridor δεν αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για τους Κινέζους όσον αφορά την πολεμική υποστήριξη, αφού μπορούν να προμηθεύουν το Αφγανιστάν μέσω του Πεσαβάρ από Πακιστάν. Οι Κινέζοι πιο πολύ ανησυχούν για τη δημιουργία σύγχρονων σοβιετικών εγκαταστάσεων μεταξύ των Κινεζικών και των Πακιστανικών συνόρων. Άλλος ένας λόγος που οι Σοβιετικοί ήθελαν να καταλάβουν αυτή τη γραμμή, ήταν επειδή ήθελαν να αποκόψουν δύο ριζοσπαστικές ομάδες, τους Shu’ la-i-jawed (Eternal Flame) και τους Setem-i-Melli (Against Oppression of the Nation) που υπάρχουν από τη δεκαετία του 1960.και είναι λίγο-πολύ Μαοϊκοί και αντιεξουσιαστές. Μέλη των δύο οργανώσεων δημιούργησαν μια νέα ομάδα που την ονόμασαν SAMA (ακρωνύμιο για το Afghan People’s Liberation Organization - Sazman-e Azadibakhsh-e Mardom-e Afghanistan), την άνοιξη του 1979. Η SAMA έγινε μεγάλη δύναμη στα Ηνωμένα Έθνη και διεκδίκησε τα δικαιώματά της ενάντια στο Σοβιετικό αγώνα. Το γεγονός ότι πολλά μέλη της SAMA υπήρξαν Μαοϊκοί δεν ενόχλησε ιδιαιτέρως τους Σοβιετικούς, διότι πολλοί από τους Κινέζους είχαν απορρίψει τον Μαοϊσμό από το 1980 ενώ παράλληλα πολλά από τα μέλη της SAMA εξέφραζαν την επιθυμία να αποφύγουν την επαφή με την Κίνα. Το πρόβλημα ήταν άλλο... Πολλοί από αυτούς τους επαναστάτες ήταν Τατζίκοι Μουσουλμάνοι και οι Σοβιετικοί φοβόντουσαν μια πιθανή υποκίνηση των υπόλοιπων Τατζίκων που συνόρευαν με το Αφγανιστάν μέσω της λωρίδας Wakhan. Οι σοβιετικοί ήθελαν να έχουν τον πλήρη έλεγχο του Τατζικιστάν για να μπορούν να ελέγχουν την ευρύτερη περιοχή γύρω από την λωρίδα, αν και οι Κινέζοι έκαναν πυρηνικά πειράματα στο Lop Nor στη Xinjiang, αυτό όμως ήταν αρκετά μακριά από εκεί. Επίσης οι Σοβιετικοί ήθελαν μια πιο άμεση επαφή με το Πακιστάν

Το τρίτο πρόβλημα που στέκεται εμπόδιο ανάμεσα στις δύο χώρες, είναι από τη μεριά της Κίνας το σημαντικότερο. Όταν το Βιετνάμ εισέβαλλε τα Χριστούγεννα του 1978 στη Καμπότζη, δεν προσπάθησε να αντικαταστήσει μονάχα έναν μανιακό γενοκτόνο με κάποιον “δικό” τους, αλλά και να εκθρονίσουν ένα καθεστώς αντι-βιετναμικό από την μία αλλά υπέρ της Κίνας από την άλλη. Για την ιστορία να πούμε μόνο ότι το Βιετνάμ έχει με την Κίνα αιώνια έχθρα. Το Βιετνάμ πιστεύει ότι η Κίνα αξιώνει την Ινδοκίνα, ενώ η Κίνα υποστηρίζει ότι δεν έχει προϊστορία επεμβάσεων και ότι το Βιετνάμ σε συνεργασία με την ΕΣΣΔ προσπαθούν να αποκτήσουν τον έλεγχο της γύρω περιοχής. Η Κίνα νιώθει ότι περιβάλλεται από καθεστώτα φιλοσοβιετικά και ταυτόχρονα αντι-κινεζικά. Το Βιετνάμ έχει φόβο λόγω μιας μεγάλης γειτονικής δύναμης, και η μεγάλη αυτή δύναμη φοβάται μια ακόμη πιο μεγάλη δύναμη. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται Σύνδρομο Matrioshka[‡].

 

 

Ο λόγος του Γκορμπατσόφ σχετίζεται ως εξής με τα τρία εμπόδια. Η ΕΣΣΔ σε συνεργασία με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης μεγάλου αριθμού σοβιετικών στρατευμάτων από την περιοχή της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μογγολίας. Ακόμα περισσότερο ο Γκορμπατσόφ αναφέρει πως η ΕΣΣΔ είναι έτοιμη να συζητήσει πιο σοβαρά τους αριθμούς των στρατευμάτων που θα τοποθετούνται στα Σινο-Σοβιετικά σύνορα. Επίσης μίλησε και για την επιστροφή έξι στρατιωτικών μονάδων από το Αφγανιστάν μέχρι το τέλος του 1986.

Για το τρίτο θέμα των Κινεζο-βιετναμέζικων συνόρων ο Γκορμπατσόφ ξεκαθάρισε ότι όποια απόφαση ληφθεί θα στηρίζεται στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και θα είναι μια βελτίωση μεταξύ Πεκίνου και Ανόϊ. Μίλησε για “ειρήνη στα σύνορα και αλλά και σχέσεις καλής γειτονίας” μεταξύ Κίνας και Βιετνάμ. Αν και δεν κατέστη σαφές ο Γκορμπατσόφ έριχνε το βάρος της λύσης του προβλήματος στη Κίνα. Η Κίνα καταδικάζει τη Σοβιετική ηγεμονία και τις επεμβάσεις στα συμφέροντα των άλλων, πιστεύει όμως πως η ΕΣΣΔ παίζει μεγάλο ρόλο στην απομάκρυνση του Βιετνάμ από την Καμπότζη. Κοιτώντας από διαφορετική οπτική γωνία ο Γκορμπατσόφ μιλάει στο Βλαδιβοστόκ για υποχωρήσεις, προσπαθώντας να προσελκύσει το ενδιαφέρον σε καταστάσεις που ο σοβιετικό στρατός είχε παίξει ρόλο όπως το Αφγανιστάν, η Μογγολία και τα Σινο-Σοβιετικά σύνορα (καταστάσεις διαφορετικής κατηγορίας από αυτά της Καμπότζης).

Η Κίνα καλωσόρισε την αλλαγή των Σοβιετικών, παρέμεινε όμως καχύποπτη απέναντί τους. Τον Οκτώβριο του 1986 ο καινούργιος αρχηγός διαπραγματεύσεων Rogachev έθεσε ένα νέο θέμα. Η ΕΣΣΔ επιθυμούσε τώρα, να συζητήσει το θέμα του Αφγανιστάν και της Καμπότζης με την Κίνα ως μέρος της βελτίωσης των Σινο-Σοβιετικών σχέσεων. Στις 15 Ιανουαρίου του 1987 οι σοβιετικοί ανακοίνωσαν ότι μια μηχανοκίνητη μεραρχία και μερικές ακόμα στρατιωτικές μονάδες θα αποχωρήσουν από την Μογγολία μέχρι το τέλος του Ιουνίου του ίδιου χρόνου. Αυτό αντιστοιχεί στο 25% του Σοβιετικού στρατού που παρίσταντο στη Μογγολία και μιλάμε για αξιοσημείωτη, αν όχι μαζική υποχώρηση.

Τι γίνεται όμως με το θέμα της Ινδοκίνας; Το 1988 έμελλε να είναι η χρονιά με τις σημαντικότερες αλλαγές στην πολιτική της Ινδοκίνας. Αλλαγές που είχαν να γίνουν από το 1979. Για μια πληθώρα λόγων το Ανόϊ (πρωτ. Βιετνάμ) δήλωσε ότι στο τέλος του Μαΐου θα γινόταν μια ολοκληρωμένη αποχώρηση στρατευμάτων από την Καμπότζη. Αρχικά υπήρξε κάποιος σκεπτικισμός από τους εξωτερικούς παρατηρητές. Μετά από όλα αυτά το Βιετνάμ είχε δηλώσει ότι θα γίνουν υποχωρήσεις στρατευμάτων. Υπήρξε μια μείωση 20.000 στρατιωτών ως το 1987 και η Σοβιετική και Βιετναμέζικη ηγεσία φαινόντουσαν πιο αληθινές από ποτέ, όσον αφορά την υποχώρηση. Μέχρι το Μάιο του 1988 υπήρξε μείωση 50.000 βιετναμέζικων στρατευμάτων στη Καμπότζη και 50-70.000 στρατεύματα (ο συνολικό αριθμός ολόκληρου του στρατού δηλαδή) θα αποχωρούσαν μέχρι το τέλος του 1990. Η αποχώρηση άρχισε μέσα στις επόμενες εβδομάδες και παρά τις όποιες ανησυχίες, οι στόχοι άρχισαν σιγά-σιγά να εκπληρώνονται.

Είναι τώρα φανερό ότι η ΕΣΣΔ έκανε πολλές κινήσεις για να έρθει πιο κοντά στις απαιτήσεις της Κίνας και δεν έμεινε μονάχα στα λόγια. Ποιες είναι όμως οι απαντήσεις της Κίνας σε όλη αυτή την ιστορία; Η Κίνα ευχαριστήθηκε με τις εξελίξεις που έλαβαν μέρος στην Μογγολία και αρχικά φάνηκαν πολύ σκεπτικοί με την αποχώρηση των Κινέζικων στρατευμάτων. Το Φεβρουάριο του 1988 ο πρωθυπουργός Li Peng είπε στον Πακιστανό υπουργό εξωτερικών Zain Noorani ότι η Σοβιετική κατοχή του Αφγανιστάν παραμένει το κλειδί για τη βελτίωση των Σινο-Σοβιετικών σχέσεων και ότι η Κίνα περιμένει να δει για το αν θα γίνει ή όχι η αποχώρηση. Σκεπτικισμός υπήρξε πάντως και μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Γενεύης, παρ’ όλα αυτά όμως η επίσημη στάση της Κίνας ήταν ότι καλωσόριζε την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής της ΕΣΣΔ. Οι Σοβιετικοί ανακοίνωσαν τον Ιούνιο του 1988 ότι θα αποσύρουν όλα τα στρατεύματά τους από την λωρίδα Wakhan μέχρι της 15 Αυγούστου του 1988, πράξη που είχε και αυτή την αποδοχή της Κίνας.

 

 

 

Πέρα από τα τρία εμπόδια

            Πέρα από τα τρία εμπόδια που απασχολούν τους Κινέζους και τους Ρώσους υπάρχουν ένα σωρό ακόμη λόγοι που δυσκολεύουν την ανάπτυξη των Σινο-Σοβιετικών σχέσεων. Ας ρίξουμε μια σύντομη ματιά σε μερικούς από αυτούς.

Το θέμα των συνόρων: Το θέμα των συνόρων μεταξύ Κίνας και Ρωσίας είναι αρκετά πολύπλοκο και καθόλου καινούργιο. Το πρόβλημα αυτό ανάγεται από το 1689, όταν υπογράφηκε η πρώτη Κινέζο-ρωσική Συμφωνία. Το πρόβλημα υπάρχει επειδή γύρω από τα σύνορα υπάρχουν πολλές φυλές διαφορετικών εθνοτήτων. Υπάρχει ένας φόβος μεταξύ αυτών των φυλών καθώς και μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου για το πια χώρα θα έχει υπό τον έλεγχό της, διάφορες χώρες, όπως π.χ. το Θιβέτ ή το Καζακστάν. Πέρα από τα προβλήματα μεταξύ αυτών των εθνοτήτων η Ρωσία και η Κίνα πρέπει να αντιμετωπίσουν και έναν κοινό πρόβλημα. Πολλές εθνότητες διαφέρουν το ίδιο τόσο από τους Ρώσους όσο και από τους Κινέζους. Ένα καλό παράδειγμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι οι Μουσουλμάνοι, οι οποίοι είναι πρόβλημα και για τους Ρώσους αλλά και για τους Κινέζους. Αυτός είναι και ένας λόγος που η σοβιετική κατάληψη της λωρίδας Wakhan Corridor δεν ενοχλεί και τόσο τους Κινέζους. Δεν ενδιαφέρονται τόσο για εκείνη την περιοχή αν και πολύ δυτικοί παρατηρητές το θεωρούν υψίστης σημασίας, οι ίδιοι οι Κινέζοι δεν δείχνουν να ενοχλούνται.

2. Οι  προσωπικότητες των αρχηγών: Σε δύο τόσο μεγάλα κομμουνιστικά κράτη οι προσωπικότητες των ηγετών παίζουν μεγάλο ρόλο γιατί πέρα από τα προβλήματα που καλούνται να λύσουν, πρέπει να επιβάλλουν και τον εαυτό τους και ως ιστορικά πρόσωπα. Η κόντρα μεταξύ των αρχηγών πέρα από πολιτική γίνεται - χωρίς οι ίδιοι πάντα να το επιδιώκουν- και προσωπική. Ο Zhao Ziyang γνωρίζει πολύ καλά ότι ο Γκορμπατσόφ δεν έχει καμία σχέση με τους προηγούμενους ηγέτες της ΕΣΣΔ, και σίγουρα μεταξύ των ηγετών αυτών δεν υπάρχει εχθροπάθεια που να δημιουργεί περαιτέρω προβλήματα στις Σινο-Σοβιετικές σχέσεις.

 

3. Ιδεολογία: Στο θέμα της ιδεολογίας τα δύο πιο μεγάλα κομμουνιστικά κράτη απέχουν μεταξύ τους στη πράξη και στην εφαρμογή αλλά και στο τρόπο που αντιλαμβάνονται τις Μαρξιστικές αρχές. Η Κίνα επιτίθεται στο Ρωσικό ρεβιζιονισμό, ενώ η Ρωσία κατηγορεί την Κίνα για δογματισμό. Οι δύο αυτές χώρες έχουν διαλέξει διαφορετικούς δρόμους για να φτάσουν στο σοσιαλισμό και μεγάλο ρόλο παίζει και η διαφορετική οικονομική ανάπτυξη αυτών των δύο χωρών. Η αλήθεια όμως που ισχύει και για τις δύο χώρες είναι ότι για καμία από τις δύο δεν θα μπορούσαμε να πούμε ότι τηρούν τις Μαρξιστικές αρχές. Στην ουσία και οι δύο χώρες έχουν περάσει σε ένα άλλο επίπεδο ιδεολογίας και έχουν απαρνηθεί το Μαρξ. Είναι μια εποχή πρακτικού κομμουνισμού και ρεαλιστικού σοσιαλισμού. Όσο και αυτές οι δύο χώρες έχουν αντισταθεί στο στυγερό καπιταλισμό, φαίνεται ότι έχουν αρχίσει να συμπαθούν σιγά-σιγά την ιδέα της ελεύθερης αγοράς.

 

4. Πολιτιστικές και ρατσιστικές εντάσεις. Οι πολιτιστικές διαφορές και τα προβλήματα ρατσισμού μεταξύ των δύο χωρών είναι ένα σχετικά μικρό γεγονός που λίγη σημασία έχει όσον αφορά τις Σινο-σοβιετικές σχέσεις. Θα λέγαμε ότι τα ρατσιστικά προβλήματα είναι εντονότερα από τη ρωσική πλευρά αν και οι Ρώσοι κατηγορούν  τους Κινέζους ότι είναι περισσότερο ρατσιστές. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι τα

 

5. Οικονομικά ενδιαφέροντα: Αν και οι δύο χώρες ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την οικονομική ανάπτυξη καθώς και για τα κριτήρια που πρέπει να πληρεί μια κομμουνιστική ανάπτυξη, πρέπει να πούμε ότι οι οικονομικοί δρόμοι που έχουν διαλέξει είναι σχεδόν παρόμοιοι. Οι εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών δεν αποκλείουν παραδείγματα συνεργασίας σε εμπορικές συναλλαγές, επιστημονικές απόψεις και τεχνολογικούς πειραματισμούς.

 

             

 

Οι Συμφωνίες της Γενεύης τον Απρίλη του 1988

 

Σε μια «γιορτή» στο Παλάτι των Εθνών στη Γενεύη στις 14 Απριλίου του 1988 η κυβέρνηση του Πακιστάν και το καθεστώς της Καμπούλ, υπέγραψαν μια σειρά συμφωνιών που σχετίζονται με το μέλλον του Αφγανιστάν. Έχουν περάσει σχεδόν 10 χρόνια από τότε που το Αφγανιστάν βρίσκεται μεταξύ συμπλοκών, ανάμεσα σε κομμουνιστές και μη-κομμουνιστές και πάνω από οχτώ χρόνια που οι σοβιετικοί εισέβαλλαν στη χώρα το Δεκέμβρη του 1979 για να αντικαταστήσουν το αιρετικό Πρόεδρο Χαφιζουλάχ Αμίν της παράταξης Khalq, με τον έμπιστό τους Μπαμπράκ Καρμάλ της παράταξης Parcham. Πολλά έγιναν μετά την εισβολή. Ο Μπαμπράκ παραχώρησε τη θέση του, το 1986 στο σύντροφό του Δρ. Νατζιμπουλάχ, ο οποίος ήταν αρχηγός της μυστικής αστυνομίας του καθεστώτος (KHAD) από το 1980-1985.

Οι διαμάχες μεταξύ αυτών των δύο παρατάξεων ήταν το μικρότερο πρόβλημα του Αφγανιστάν. Η σοβιετική εισβολή συνάντησε την αντίθεση πολλών Ισλαμικών ομάδων όπως οι Μουτζαχεντίν που στεγάζονταν σε βάσεις του Ιράν και του Πακιστάν. Η τεχνολογία του σύγχρονου πολέμου, ανάγκασε τους Αφγανούς να βρουν ασφαλή καταφύγια σε γειτονικές χώρες, στις οποίες προσήλθε μεγάλο κύμα μεταναστών. Το κόστος του πολέμου σε ανθρώπινες ζωές ήταν τεράστιο. Σύμφωνα με έναν σοβιετικό ομιλητή, στα μέσα του 1988, το κόστος υπολογίζεται σε 13,310 σοβιετικούς στρατιώτες, οι οποίοι σκοτώθηκαν στο Αφγανιστάν. Απόδειξη αυτού είναι ότι ο Γενικός Γραμματέας Γκορμπατσόφ αναγκάστηκε να σε μια ομιλία του το 1986 να περιγράψει το Αφγανιστάν σαν μια ματωμένη πληγή (Krovotochashchaia rana). Από το αντίπαλο στρατόπεδο, ένας Βρετανός δημοσιογράφος αναφέρθηκε στο Αφγανιστάν λέγοντας ότι ήταν σαν να είχε πέσει βόμβα στη κήπο της Εδέμ. Οι θλιβερές απώλειες μιλούν από μόνες τους. Σχεδόν το 9% του συνολικού πληθυσμού έχασε τη ζωή του από βόμβες, πυροβολισμούς, νάρκες και κάθε τι άλλο που μπορεί να σχετίζεται με τον πόλεμο. Το 9% αντιστοιχεί σε 1.2 εκατομμύρια ανθρώπους. Τα όσα ειπώθηκαν στις Συμφωνίες της Γενεύης είναι πολύ σημαντικά και είναι αυτά που θα κρίνουν το μέλλον το Αφγανιστάν και της Νοτιοδυτικής Ασίας.

 

Η εξέλιξη της Διαπραγματευτικής Διαδικασίας

           

Η σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν συνάντησε την άμεση αντίδραση των Ηνωμένων Εθνών και τη παγκόσμια κατακραυγή. Τα Ηνωμένα Έθνη ζήτησαν την άμεση και ολοκληρωτική αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων από το Αφγανιστάν. Οι κινήσεις των Ηνωμένων Εθνών από την αρχή είχαν  σημαδευτεί από αβεβαιότητα. Το πιο αξιοπερίεργο είναι ότι η Γενική Συνέλευση δέχτηκε τα κριτήρια που έθεσε η αντιπροσωπεία του Σοβιετικού καθεστώτος της Καμπούλ. Αυτή ήταν μια λάθος κίνηση. Σε καμία τακτική κυβέρνηση δεν είχαν παραχωρηθεί τέτοια “δικαιώματα”, από την ίδρυση των Η.Ε. και με αυτή την κίνηση άλλαξε ο χαραχτήρας των διαπραγματευτικών διαδικασιών που αφορούσε το Αφγανιστάν.

            Σοβαρότατο επίσης είναι το γεγονός ότι η Δύση επέτρεψε τα γεγονότα των διαπραγματευτικών διαδικασιών να αποφασιστούν από την ΕΣΣΔ, επιδεικνύοντας μια αδύναμη πολιτική σκέψη πάνω σε σημαντικά ζητήματα. Στις 14 Μαΐου του 1980 το καθεστώς της Καμπούλ είχε εκδώσει μια συμφωνία προς Ιράν και Πακιστάν για την πολιτική επίλυση του προβλήματος σε μια περιοχή με πολλές εντάσεις. Η ατζέντα αυτή διαπραγματευόταν θέματα όπως:

• η αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων,
•  η μη παρέμβασή τους στις υποθέσεις της πολιτείας,
• η εγκατάσταση διεθνών εγγυητών και
• η εθελοντική επιστροφή των προσφύγων.

Αυτό ήταν μια αξιοσημείωτη νίκη της ΕΣΣΔ.

 

            Όπως όμως ήταν φυσικό οι προτάσεις της Καμπούλ συνάντησαν την παγερή απάντηση του Πακιστάν που δεν μπορούσε να δεχτεί τους όρους μια κυβέρνησης που δεν την αναγνώριζε. Της κυβέρνησης του Καρμάλ. Οι δυσκολίες αυτές ξεπεράστηκαν μετά το 1982, όταν άρχισαν να γίνονται επαφές μεταξύ του Πακιστάν και του καθεστώτος της Καμπούλ. Οι μουτζαχεντίν αποκλείστηκαν από τις διαπραγματεύσεις, ενώ το Ιράν αρνήθηκε να συμμετάσχει. Ο θάνατος του Μπρέζνιεφ το Νοέμβριο του 1982 και η διαδοχή του από τον Αντρόποφ, έδωσε την εντύπωση μιας αισιοδοξίας. Το 1985 η Αμερικανική Διοίκηση (και πιθανά χωρίς να το γνωρίζει ο Πρόεδρος Ρήγκαν) συμφώνησε να σταματήσει να εφοδιάζει τους μουτζαχεντίν με όπλα, όταν οι Σοβιετικοί αποσύρουν τα στρατεύματά τους.

 

            Γιατί όμως η ΕΣΣΔ άρχισε να αρχίζει σιγά-σιγά να αναθεωρεί τη σκέψη της για το πόλεμο; Καταρχάς ο πόλεμος του Αφγανιστάν δεν έγινε ποτέ γνωστός. Στα μέσα του 1985 μια μελέτη έδειξε ότι μόνο το ένα τέταρτο των σοβιετικών ενήλικων επιδοκίμαζε το πόλεμο ή έδειχνε εμπιστοσύνη στην εξωτερική πολιτική της ΕΣΣΔ. Δεύτερον και πολύ σημαντικό ήταν ότι ο χαραχτήρας της ΕΣΣΔ άλλαξε. Όσοι λίγα χρόνια πριν είχαν ταχθεί υπέρ του πολέμου, το 1988 δεν ζούσαν ή είχαν αποσυρθεί/συνταξιοδοτηθεί. Η ΕΣΣΔ προσπαθούσε τώρα να πετύχει μια πιο ενεργή και νεωτεριστική πολιτική. Από την άλλη το καθεστώς της Καμπούλ αποδείχτηκε ότι ήταν ένα προβληματικό καθεστώς αφού δεν είχε τη δυνατότητα να στηριχτεί στον εαυτό του χωρίς τη συνεχή Σοβιετική στρατιωτική υποστήριξη. Στα μέσα του 1986, το κόστος του πολέμου για τους σοβιετικούς, αυξήθηκε δραματικά, επειδή οι Αμερικανοί εφοδίαζαν τους μουτζαχεντίν με Stinger και αντιαεροπορικούς πυραύλους κατασκευασμένοι από τη General Dynamics. Οι ΗΠΑ σε συνεργασία με την CIA αποφάσισαν να στηρίξουν την αντίσταση με πιο εξελιγμένα όπλα και αντιαεροπορικά συστήματα. Το παιχνίδι δυσκόλεψε για τους σοβιετικούς που, τώρα αναγκάζονταν να επιτίθενται σε άμαχο πληθυσμό, με την δικαιολογία ότι οι άμαχοι βοηθούν τους μουτζαχεντίν. Αναφορές λένε ότι το κόστος για τους σοβιετικούς εκτοξεύτηκε στα ύψη όταν στα μέσα του 1987, ο απολογισμός ήταν 512 αεροσκάφη και ελικόπτερα. Με τέτοιους θλιβερούς απολογισμούς η ΕΣΣΔ αναγκάστηκε να βρει πιο διπλωματικούς στόχους για την επίλυση των προβλημάτων της.

            Πριν το 1988 το Κρεμλίνο δεν είχε καμία διάθεση να συμμορφωθεί με τις “διεθνής απαιτήσεις” για τη λύση του Αφγανικού ζητήματος. Στις 18 Φεβρουαρίου όμως του 1988, ο Γενικός Γραμματέας Γκορμπατσόφ ανακοίνωσε μια συγκεκριμένη ημερομηνία που φάνηκε η αλλαγή της σοβιετικής πολιτικής. Ανακοίνωσε ότι στις 15 Μαΐου του ίδιου χρόνου, θα ξεκινούσε η αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν και θα διαρκούσε 10 μήνες μέχρι την ολοκλήρωσή της. Ήταν επίσης αρκετά σαφής όταν είπε ότι οι συμφωνίες δεν θα υπογράφονταν αργότερα από τις 15 Μαρτίου. Η απόφαση ήταν τελεσίδικη και έδωσε την εντύπωση ότι θα χανόταν μια μοναδική ευκαιρία αν η Ισλαμαμπάντ και η Ουάσιγκτον αρνούνταν να συνεργαστούν. Επιπλέον χωρίς να κάνει καμιά αναφορά στους μουτζαχεντίν, Ο Γκορμπατσόφ μίλησε για το δικαίωμα του αφγανικού λαού στον αυτό-προσδιορισμό.

 

 

           

 

Οι Συμφωνίες της Γενεύης έχουν τίτλο:

• Η διμερής συμφωνία μεταξύ της Δημοκρατίας του Αφγανιστάν και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Πακιστάν, στις αρχές της αμοιβαίας σχέσης, ειδικά σε θέματα μη-επέμβασης και μη-μεσολάβησης.
• Οι Διεθνείς Εγγυητές
• Η διμερής συμφωνία μεταξύ της Δημοκρατίας του Αφγανιστάν και της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Πακιστάν για την εθελοντική επιστροφή των προσφύγων.

 

 

            Με τη σοβιετική αποχώρηση από το Αφγανιστάν βλέπουμε το τέλος του Ευρωπαϊκού Ιμπεριαλισμού σε αυτή τη χώρα. Το περισσότερα μέρη της Ασίας και της Αφρικής βρίσκονταν υπό Ευρωπαϊκό Ιμπεριαλισμό για πάνω από 100 χρόνια αλλά όσον αφορά την ιστορία του Αφγανιστάν, θα λέγαμε ότι συμπυκνώθηκε μέσα σε μία δεκαετία λίγο πριν το τέλος του 20^ου αιώνα. Η αφγανική αντίσταση των μουτζαχεντίν ανάγκασε τους σοβιετικούς να εγκαταλείψουν τη χώρα αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά ότι και τα τριτοκοσμικά κράτη μπορούν να κάνουν μεγάλη ζημιά στις υπερδυνάμεις.

            Τα προβλήματα στο Αφγανιστάν δεν τελείωσαν με την λήξη του πολέμου. Από πολλές απόψεις, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι σε πολύ λίγες περιπτώσεις μετά το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο έχουν προκληθεί τα ήθη και οι πολιτικές πηγές της Δύσης όπως με το παράδειγμα του Αφγανιστάν. Μπορούμε επίσης να ισχυριστούμε, ότι ο πόλεμος του Αφγανιστάν υπήρξε ένα θερμό επεισόδιο του ψυχρού πολέμου που δικαίωνε την αύξηση των αρμάτων και των πολεμικών δαπανών και κάθε τι άλλο σχετίζεται με την οικονομική αλλά συνάμα και στρατιωτική τεχνολογία. Το πρόβλημα του Αφγανιστάν είναι μια πρόκληση για όλους να αναρωτηθούμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα αλλά και για τα δικαιώματα των ανθρώπων να ελεγχουν το οικονομικό και πολιτιστικό τους περιβάλλον, χωρίς στρατιωτικές και παραστρατιωτικές επεμβάσεις.

            Οι Διεθνής ενοχοποιήσεις είναι αυτές που κατάφεραν να αλλάξουν την πολιτική γραμμή της ΕΣΣΔ, και να την κάνουν να αποχωρήσει. Η σοβιετική αποχώρηση από μόνη της δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις σκέψεις για το μεταπολεμικό Αφγανιστάν και του αγώνα για αυτοκυριαρχία. Οι Συμφωνίες της Γενεύης είναι αυτές που έθεσαν τις διεθνής παραμέτρους της Σοβιετικής αποχώρησης. Η ανησυχία όμως με τις συνθήκες της Γενεύης είναι ίδια με την ανησυχία κατά την Συνθήκη του Παρισιού το 1973, για το πόλεμο του Βιετνάμ. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν από το Βιετνάμ, αφήνοντας όμως πίσω έναν φτωχό και ρημαγμένο λαό να επουλώσει τις πληγές του. Για αυτό το λόγο είναι αναγκαίο να μην σταματήσει η βοήθεια των άλλων χωρών στην αφγανική αντίσταση μετά τον πόλεμο αλλά να συνεχιστεί, δημιουργώντας οικονομικούς πόρους που θα βγάλουν το Αφγανιστάν από το τέλμα. Κάτι που καμιά χώρα στο κόσμο δεν προθυμοποιείται να κάνει, αφού διεκδικούν τα συμφέροντα τους, χωρίς να έχουν ευαισθησίες. Από την άλλη η αποχώρηση των σοβιετικών από το Αφγανιστάν θα μπορούσε να είναι μια βελτίωση για τις σχέσεις μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, ενώ συνέπεσε και με ένα σωρό αλλαγές στη Σοβιετική ηγεσία. Ο Γκορμπατσόφ μίλησε για την περεστρόικα στην 27^η  Συγκέντρωση του Κομμουνιστικού Κόμματος, θέλοντας να πιστεύει πως με αυτό τον τρόπο θα βελτιωθούν οι σχέσεις Ανατολής –Δύσης. Δυστυχώς τα συμβάντα που διαδραματίστηκαν λίγο μετά την αποχώρηση των Σοβιετικών από το Αφγανιστάν, και η αλλαγή της σοβιετικής πολιτικής, κατάφεραν να γκρεμίσουν το κομμουνιστικό οικοδόμημα του Ανατολικού μπλοκ και να δώσουν, αν μου επιτρέπεται η έκφραση, το γήπεδο στον Δυτικό και κυρίως στον Αμερικανικό Καπιταλισμό, που έγινε τώρα ο μοναδικός κυρίαρχος του παιχνιδιού καθώς και η μοναδική υπερδύναμη. Μια συνέπεια που μάλλον βλάπτει τον κόσμο περισσότερο, παρά τον ωφελεί.

 

 

Η Αφγανική σύγκρουση και η σοβιετική εγχώρια πολιτική

            Μετά από σχεδόν δέκα χρόνια συγκρούσεων οι σοβιετικοί αποσύρθηκαν χωρίς να έχουν πετύχει αυτό που ήθελαν. Δεν κατάφεραν να εξοντώσουν τους αντικομμουνιστές και να εδραιώσουν στο Αφγανιστάν ένα σοβιετικό καθεστώς-δορυφόρο. Το κόστος του πολέμου για τη ΕΣΣΔ υπήρξε σε όλα τα πεδία αρνητικό. Η αποχώρηση χωρίς ούτε ένα μία επιτυχία, ήταν ένα ισχυρό πλήγμα πολιτικό και στρατιωτικό για την ΕΣΣΔ. Τέτοιες ήττες έχουν μεγάλη πολιτική και κοινωνική επιρροή πίσω στην πατρίδα ή στο σπίτι, αν θέλετε. Ανακαλούν άλλες αποτυχίες, όπως το ρόλο της ρωσικής αποτυχίας στον Κριμαϊκό πόλεμο, συγκαταλέγοντας και την ακύρωση της δουλείας ή του Ρώσο-Ιαπωνικού πολέμου που οδήγησε σε συνταγματικές αλλαγές το 1905. Η γαλλική αποχώρηση από την Αλγερία και η Αμερικανική αποχώρηση από το Βιετνάμ είναι δύο παραδείγματα που μοιάζουν με αυτό της ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν.

            Παρ’ όλα αυτά η αποχώρηση από το Αφγανιστάν έχει δυστυχώς συνεχής και βαθιές εγχώριες πολιτικές ενοχοποιήσεις στην ίδια την ΕΣΣΔ. Ο πιο επιφανής λόγος είναι ότι ο πόλεμος αυτός εκτυλίχθηκε κάπου μακριά και λιγότερο μαζικά και φανερά για το σοβιετικό λαό απ’ ότι ο πόλεμος της Αλγερίας ή του Βιετνάμ για τον γαλλικό και αμερικανικό λαό αντίστοιχα. Ακόμα και ο πόλεμος της Κριμαίας ή πόλεμος με τους Ιάπωνες είχαν πιο μεγάλη επίδραση στο ρωσικό λαό. Ο πόλεμος της ΕΣΣΔ με το Αφγανιστάν δεν έγινε ποτέ τόσο γνωστός εξαιτίας του ρόλου των ΜΜΕ. Τα μέσα δεν έδειξαν ποτέ όλα τα γεγονότα του πολέμου. Η σοβιετική κυβέρνηση απόφυγε με αυτό το τρόπο την κριτική του ρωσικού λαού.

            Το εγγύς μέλλον θα φέρει ένα σωρό ουσιώδη αλλαγέ που θα ωφελήσουν την σοβιετική οικονομία. Το κόστος για τη διεξαγωγή του πολέμου ήταν ήδη μεγάλο και θα αυξανόταν όλο και πιο πολύ, αν οι σοβιετικοί δεν πετύχαιναν κάποια στιγμή μια αποφασιστική νίκη ενάντια στους μουτζαχεντίν. Ο στόχος της ηγεσίας του Γκορμπατσόφ είναι ο περιορισμός της μιλιταριστικής εκστρατείας κατά την δύσκολη περίοδο της επανα-οικοδόμησης του οικονομικού συστήματος, αποχωρώντας από το πόλεμο του Αφγανιστάν.

            Ένας ακόμη λόγος που η αποχώρηση είναι πολιτικά επωφελής είναι ότι ο πόλεμος γινόταν όλο και πιο άσημος όσο μεγάλωναν οι απώλειες και η νίκη έμοιαζε σαν όνειρο θερινής νυκτός. Τα ανατολικά κράτη της ΕΣΣΔ, δεν έχουν καμιά διάθεση να χάσουν στρατιώτες τους, μόνο και μόνο για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα της  Μόσχας. Κάποιοι βεβαίως, βλέπουν την σοβιετική αποχώρηση ως προδοσία του ιμπεριαλιστικού πεπρωμένου της ΕΣΣΔ, κάποιοι άλλοι όμως μπορούν να συνειδητοποιήσουν πως ο πόλεμος μειώνει την ΕΣΣΔ στα μάτια του Τρίτου Κόσμου. Η απεμπλοκή μιας κυβέρνησης από έναν άσημο πόλεμο είναι πολιτικά συνήθως ένα συν, για την κυβέρνηση.

 

Το θεωρητικό και ιδεολογικό υπόβαθρο της Σοβιετικής Ένωσης

            Μέσα σε όλα τα προαναφερθέντα δεν πρέπει να λησμονήσουμε τι επιδράσεις είχε η σοβιετική αποχώρηση στην ιδεολογία της ΕΣΣΔ. Ποια ακριβώς όμως ήταν η ιδεολογία της ΕΣΣΔ; Η βασική ιδέα της κομμουνιστικής ιδεολογίας θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ο δίκαιος και ίσος καταμερισμός των αγαθών σε όλους τους πολίτες του κράτους. Είναι επίσης πιο επιστημονικά ο σοσιαλιστικός αγώνας με απώτερο και τελικό στόχο η κατάκτηση της αταξικής κοινωνίας. Είναι επίσης, όσον αφορά τα δεδομένα της εποχής, η αυτάρκεια και πολλά άλλα δίκαια και σωστά πράγματα, τα οποία δυστυχώς δεν μπόρεσαν να εφαρμοστούν στην πράξη, επειδή μάλλον δεν έγιναν και οι σωστές ενέργειες. Η ΕΣΣΔ μετατράπηκε σε γουρούνι από την φάρμα του Όργουελ. Μέσα στην Φάρμα των ζώων τα άλλα ζώα άρχισαν σιγά-σιγά να αντιδρούν μιας και τα όνειρα τους δεν πραγματοποιούνταν. Η ΕΣΣΔ από υποστηρικτής του Τρίτου Κόσμου, μετατράπηκε σε σατράπη. Οι ηγέτες της σοβιετικής ηγεσίας δεν μπόρεσαν να περάσουν σωστά τον ρεαλιστικό σοσιαλισμό που ήθελαν. Η θεωρία από μόνη της δεν αρκούσε. Ό κόσμος δεν είδε στη Σοβιετική Ένωση μια διαφορετική πολιτική και κοινωνική προσέγγιση των προβλημάτων του. Έπρεπε απλά να διαλέξει ανάμεσα σε Ανατολικές και Δυτικές σφαίρες.

            Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε πως η Μαρξιστική –Λενινιστική ιδεολογία σχετίζεται με δύο συγκρουόμενες αποφάσεις. Πρώτα η απόφαση να στείλουν στρατό στο Αφγανιστάν και μετά η απόφαση να αποχωρήσουν, καταλαβαίνοντας, καθυστερημένα όμως, πως η αφγανική εμπειρία είχε ανάδραση στο θεωρητικό οικοδόμημα της ΕΣΣΔ.

            Με το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου ο κόσμος σύμφωνα με τον Στάλιν μοιράστηκε σε δύο στρατόπεδα. Οι χώρες είχαν να διαλέξουν μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού. Η ΕΣΣΔ έγινε υποστηρικτής των εκμεταλλευόμενων που ήθελαν που αγωνίζονταν με αντί-ιμπεριαλιστικά μέσα. Στην εποχή του Χρουστσόφ η Σοβιετική Ένωση μπαίνει σε μια νέα φάση, αυτήν του οικονομικού και στρατιωτικού-τεχνολογικού δυναμισμού. Κατακτά ακόμα και το διάστημα και προσφέρει στον κόσμο μια πιο ενεργή και αισιόδοξη πολιτική στις τριτοκοσμικές χώρες. Η αμοιβαία πυρηνική ισορροπία τρόμου στη συνέχεια μεταξύ σοβιετικών και ιμπεριαλιστών, οδηγεί σε μια ειρηνική συνύπαρξη Ανατολής και Δύσης. Δυστυχώς πολλά κράτη αρχίζουν την ίδια περίοδο να δημιουργούν ανεξάρτητα αντί-ιμπεριαλιστικά κινήματα και διαλέγουν διαφορετικούς δρόμους προς τον σοσιαλισμό. Γεγονότα που ενοχλούν το Κρεμλίνο.

            Η εποχή του Χρουστσόφ μεγαλώνει σε μια περίοδο που πρωταγωνιστές είναι η Κρίση της Κούβας, η αντίθεση με την Κίνα και η κατάρρευση της σοβιετικής επιρροής σε έναν νέο μεγάλο αριθμό ανεξάρτητων χωρών. Χωρίς να αποβάλλουν την διάπραξη μιας ανταγωνιστικής ειρηνικής συνύπαρξης και των πιστεύω τους, πολλές χώρες έλκονται από τα αδέσμευτα κινήματα που αρχίζουν σιγά-σιγά να αναπτύσσονται μακριά από τη σοβιετική ηγεμονία, την ίδια στιγμή που η ΕΣΣΔ αγωνίζεται να ελέγξει τις δραστηριότητες του Τρίτου Κόσμου.

            Παρ’ όλες τις δυσκολίες η ΕΣΣΔ, επιμένει στις απόψεις τις, προσπαθώντας να περάσει την ιδέα της για τον κόσμο σε όλους τους υπόλοιπους, με τον σωστό η τον άσχημο τρόπο. Μετά το 1970 ένα νέο ρεύμα αισιοδοξίας μπαίνει σε λειτουργία. Οι ΗΠΑ βγαίνουν από ένα  δύσκολο πόλεμο, και τώρα μοιάζουν σαν μια παρακμάζουσα δύναμη. Ο σοσιαλισμός αρχίζει να κερδίζει έδαφος στον Τρίτο Κόσμο που οδεύει σε ριζοσπαστικές αλλαγές. Μέσα σε όλο αυτό το κλίμα των αλλαγών ο Μπρέζνιεφ βλέπει την ευκαιρία να αναμιχθεί η ΕΣΣΔ, χρησιμοποιώντας συχνά στρατιωτική δράση, ενάντια σε Τριτοκοσμικές χώρες έχοντας ως στόχο να τις εντάξει μέσα στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Αυτές οι πράξεις του Μπρέζνιεφ γρήγορα ανέτρεψαν το σκηνικό. Η Αμερική αρχίζει να αποκτά έδαφος ενώ η οικονομία της ΕΣΣΔ αρχίζει να παρακμάζει. Η Αμερική αρχίζει να εξελίσσεται τεχνολογικά και οικονομικά την ίδια στιγμή που η ΕΣΣΔ αναζητά νέους πελάτες για τον σοσιαλισμό. Η σοσιαλιστική σκέψη αρχίζει να παρακμάζει φανερά και φαίνεται ανήμπορη να μπορέσει να ελέγξει τις νέες σοσιαλιστικές ιδέες που ξεφυτρώνουν στον κόσμο. Συνεχίζει να παρακμάζει ακόμα και την δεκαετία του 1980, οδηγώντας στην νέα πολιτική σκέψη του Γκορμπατσόφ.

            Το Αφγανιστάν δεν είχε πάντα την ίδια σημασία για την Σοβιετική Ένωση. Ο Στάλιν ήταν ικανοποιημένος με την ουδετερότητα του Αφγανιστάν. Ο Χρουστσόφ επωφελήθηκε από την εχθρότητα, απέναντι στο Πακιστάν. Όταν το Αφγανιστάν άρχισε στις αρχές του 1970, να αποκτά αριστερούς ιδεολόγους, η ΕΣΣΔ είδε μια ευκαιρία που θεώρησε ότι δεν έπρεπε να πάει χαμένη. Έπρεπε να στηρίξει αυτό το κίνημα, ώστε να έχει επιρροή στην πολιτική αλλά κυρίως και στην στρατιωτική ζωή του Αφγανιστάν. Υπάρχουν όμως και άλλοι λόγοι που ξαφνικά το Αφγανιστάν αρχίζει να είναι μια περισσότερο ενδιαφέρουσα χώρα από τις άλλες. Ακολουθώντας μια σειρά από απογοητεύσεις με τα άλλα σοσιαλιστικά καθεστώτα, ο Μπρέζνιεφ συγκεντρώνει τις δυνάμεις του στο να συνεργαστεί με υποανάπτυκτες χώρες που αναπτύσσουν το σοσιαλισμό, αλλά και με ηγέτες με ισχυρή προσωπικότητα όπως π.χ. ο Φιντέλ Κάστρο. Η ΕΣΣΔ ψάχνει για πιο αδύναμες χώρες που να χρειάζονται την βοήθειά της όπως είναι π.χ. η Αγκόλα, η Αιθιοπία και η Ν. Υεμένη. Το Αφγανιστάν αποτελεί όμως πιο σημαντική χώρα γιατί έχει και στρατηγική θέση που η κατοχή του επιτρέπει στην εξουσιάστρια χώρα να ελέγχει τη Ν.Α Ασία και τον Κόλπο. Φοβούμενοι όμως οι σοβιετικοί μην πέσει ο νέος τους πελάτης σε εχθρικά χέρια, εισέβαλλαν στο Αφγανιστάν με στρατό και μεγάλη δύναμη πυρός. Το γεγονός αυτό καθιστά το Αφγανιστάν τη μόνη χώρα από τους νέους πελάτες της ΕΣΣΔ που δέχτηκε στρατιωτική εισβολή.

             Οι σοβιετικοί αποχώρησαν από το Αφγανιστάν χωρίς να πετύχουν αυτό που ήθελαν. Την εγκαθίδρυση ενός σοσιαλιστικού καθεστώτος-δορυφόρου. Η αφγανική εμπειρία ήταν επίπονη σε όλα τα επίπεδα. Μιλώντας στην Μαδρίτη τον Ιανουάριο του 1988, ο σοβιετικός υπουργός εξωτερικών είπε: «ο πόνος του Αφγανιστάν, είναι και δικός μας πόνος», προσθέτοντας, «δεν διαλέξαμε αυτή την κληρονομιά για τους εαυτούς μας, αλλά τη δεχόμαστε για αυτό που είναι, είμαστε επίσης υποχρεωμένοι να πάρουμε αποφάσεις για το πώς θα διαπραγματευόμαστε από δω και πέρα». Η αφγανική εμπειρία ήταν ένα ισχυρό μάθημα θάρρους και ανδρείας στην σοβιετική αλαζονεία. Αλλά τι επιπλοκές έχει ο πόλεμος στην σοβιετική ηγεσία; Ο Γκορμπατσόφ και οι υποστηρικτές του διαχωρίζουν τη θέση τους από τους προκατόχους τους. Δεν θέλουν να παραδεχτούν πως αυτό το αγκάθι είναι δικό τους πρόβλημα. Ελπίζουν πως η αφγανική σύγκρουση θα περάσει στο βιβλίο της Ιστορίας με ψιλά γράμματα, όπως τόσες άλλες συγκρούσεις. Όμως από την άλλη, πρέπει και να αναρωτηθούμε έστω και λίγο τι επιπτώσεις είχε ο πόλεμος στο σοβιετικό πληθυσμό. Πρώτα πρέπει να αναρωτηθούμε για τους στρατιώτες που γύρισαν από αυτόν τον πόλεμο. Οι βετεράνοι του Αφγανιστάν αποκαλούνται επίσημα voin-internatsionalist, δηλαδή διεθνή στρατιώτες (soldier internationalist).Στην αργκό τους αποκαλούν afganets. Οι afgantsy διαφέρουν από όλο τον υπόλοιπο πληθυσμό επειδή οι εμπειρίες τους είναι τέτοιες που πρώτα τους ενώνουν μεταξύ τους και μετά τους διαχωρίζουν από όλους τους υπολοίπους. Ο αγώνας ενάντια στους μουσουλμάνους απελευθερωτές, αλλά και ενάντια σε έναν εξολοκλήρου εχθρικό λαό δεν μπορεί να συγκριθεί με τις εμπειρίες των πατεράδων τους όταν πολεμούσαν τους Γερμανούς, ούτε να μπορούσαν να τους προετοιμάσουν για το τι θα τους βρει σε εκείνη την αφιλόξενη χώρα. Καταδικάστηκαν να είναι ξεχασμένοι από την ίδια τους τη χώρα, ενώ τα ΜΜΕ σπάνια αναφέρονταν σε αυτούς, διότι η σοβιετική ηγεσία αφενός μεν ντρεπόταν για αυτούς αφενός δε, δεν ήθελε να παραδεχτεί μεγάλη συμμετοχή σε αυτή την παρωδία πολέμου. Ο τύπος δεν παρουσίαζε ποτέ αυτά που πραγματικά ζούσαν, οι στρατιώτες στο Αφγανιστάν καθώς δεν παρουσίασε και ποτέ, επίσημες πηγές απωλειών. Παρουσίαζε όμως πράξεις ηρωισμού και ποτέ ήττας. Αν παρουσιάστηκαν αληθινά γεγονότα για τον πόλεμο, αυτά παρουσιάστηκαν μόνο μετά την αποχώρηση.

 

Μπορεί η σοβιετική πολιτική να ασχοληθεί με τους βετεράνους του πολέμου; Μάλλον όχι. Δεν θέλουν να θυμούνται αυτόν τον πόλεμο και έτσι οι βετεράνοι ήταν αναγκασμένοι να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους μέσα από λέσχες που είχαν ιδρύσει για αυτόν τον λόγο.

            Ένα δεύτερο γεγονός, που απασχόλησε την ΕΣΣΔ μετά το τέλος του πολέμου, είναι οι ισλαμιστές της σοβιετικής κεντρικής Ασίας. Οι σοβιετικοί φοβούνται την έξαρση ενός εθνικισμού των μουσουλμάνων εναντίον τους. Μεταξύ των μουσουλμανικών εθνοτήτων μέσα και έξω από την Σοβιετική Ένωση υπάρχουν θα λέγαμε δεσμοί αίματος. Πολλοί υποστηρίζουν πως ο αγώνας των Αφγανών είναι, ένας αγώνας για την διατήρηση των θρησκευτικών και πολιτικών πιστεύω τους. Για την διατήρηση της εθνικής τους ταυτότητας. Κατηγορούν την Σοβιετική ηγεσία ότι προσπαθεί να μετατρέψει τα αδέλφια τους σε άθεους. Σε μια ομιλία του στις 3 Ιουνίου του 1988 ο καθηγητής Alexandre Bennigsen είπε: «Οι συνέπειες της νίκης των μουσουλμάνων της Κεντρικής Ασίας έναντι της Σοβιετικής Ένωσης θα ήταν κολοσσιαίες», και συνέχισε λέγοντας ότι «(μια ήττα της ΕΣΣΔ) θα αποδείκνυε ότι οι σοβιετικοί δεν είναι ανίκητοι και ότι η αντίσταση είναι πιθανή. Τι συμβαίνει όμως με τους Αφγανούς της Κεντρική Ασίας; Είναι μια μικρή, άγρια και φτωχή χώρα. Αν οι Αφγανοί  καταφέρουν να πλήξουν το στρατό και την πολιτική με μια ήττα, τότε αυτό κάνει τα πάντα, δυνατά.» Οι σοβιετικοί λοιπόν δεν ρισκάρουν να δημιουργήσουν ανοικτό μέτωπο με τους μουσουλμάνους αλλά και με τους μουτζαχεντίν. Δεν ρισκάρουν μια μαζική αποχώρηση αλλά αποχωρούν σταδιακά, διατηρώντας κάποιες μονάδες στην Καμπούλ και στον Βορρά.

 

 

 

Συνέπειες

 

• Συνέπειες του πολέμου στο Αφγανιστάν

 

Το Αφγανιστάν είναι μία από τις πιο φτωχές χώρες του πλανήτη ακόμα και σε καιρό ειρήνης. Αν και οι Αφγανοί έχουν εμπλακεί σε έναν πολυετή πόλεμο, συνεχίζουν να αντιστέκονται στον κατακτητή, με ότι μέσα μπορούν χωρίς να παίρνουν ουσιαστική βοήθεια από κανένα άλλο έθνος. Το 1986 που άρχισαν οι συζητήσεις γύρω από το Αφγανικό πρόβλημα, οι Αφγανοί είχαν ακόμα ψηλά το ηθικό μη μπορώντας όμως να καταλάβουν γιατί δεν υπήρχε εξωτερική βοήθεια όλα αυτά τα χρόνια και ξαφνικά όλοι δείχνουν πρόθυμοι να βοηθήσουν. Πέρα από αυτά τα πολιτικής φύσεως συμφέροντα, οι κάτοικοι του Αφγανιστάν πάσχουν ακόμα από την έλλειψη αισθημάτων ενότητας, της οργάνωσης και της εκπαίδευσης. Είναι μια χώρα που δεν βλέπει τον εαυτό της, εθνικά ενωμένη με αποτέλεσμα να είναι καταδικασμένη σε εμφύλιες συρράξεις. Το Αφγανιστάν αδυνατεί να εκφράσει τις ανάγκες του σε έναν μη-συνειδητοποιημένο κόσμο, όπως κάνει για παράδειγμα η Παλαιστίνη. Το Αφγανιστάν χρειάζεται τη βοήθεια και όχι την εκμετάλλευση, της Δύσης για να σταθεί πάλι στα πόδια του.

 

 

 

• Συνέπειες του πολέμου στην ΕΣΣΔ

            Οι σοβιετικοί έχουν αποχωρήσει από κάθε χώρα που έχουν κατακτήσει. Μερικά παραδείγματα θα μπορούσαν να είναι η Αυστρία και οι βάσεις της Φιλανδίας το 1950. Σε αυτή την περίπτωση όμως, συνειδητοποιούν ότι το κόστος του πολέμου είναι μεγαλύτερο από τα οφέλη. Μερικά από τα πλεονεκτήματα του πολέμου είναι ότι έθεσαν στρατιωτικές βάσεις για τον καλύτερο έλεγχο του Ιράν, του Πακιστάν και του Κόλπου, καθώς και να δείξουν στα άλλα έθνη ότι η Δύση τα άφησε ανυπεράσπιστα. Βέβαια το κόστος των πράξεων τους, είναι θα λέγαμε διπλωματικής φύσης. Οι σχέσεις της ΕΣΣΔ με τα άλλα έθνη, αλλά κυρίως με τον Ισλαμικό κόσμο και τη Δύση, χειροτερεύουν συνεχώς. Μέσα σε όλα αυτά τα προβλήματα δεν θα μπορούσαμε να μην συγκαταλέξουμε το οικονομικό κόστος και τα ελικόπτερα που έχασε η ΕΣΣΔ, αλλά και τους στρατιώτες που όσοι από αυτούς δεν σκοτώθηκαν, γύρισαν πίσω σε μια πατρίδα με τρομερά ψυχολογικά προβλήματα και πολλοί από αυτούς είχαν εξαρτήσεις από ναρκωτικές ουσίες. Εξαρτήσεις που ήταν συνέπεια του πολέμου.

 

 

 Παθήσεις- Οι συνέπειες του πολέμου στους Σοβιετικούς

Οι σοβιετικοί δεν είχαν απώλειες μονάχα από σκοτωμούς στο πεδίο της μάχης. Πολλοί πέθαναν από αρρώστιες που οφείλονται σε πολλούς και διάφορους λόγους, όπως η φτωχή περίθαλψη, τα μολυσμένα φαγητά και νερά, καθώς και η έλλειψη, πολλές φορές, τροφής που είχε ως αποτέλεσμα την εξασθένηση των στρατιωτών. Η σοβιετική εμπειρία του Αφγανιστάν είναι ένα ακόμα παράδειγμα, μιας μεγάλης δύναμης που ηττήθηκε όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και από άλλους παράγοντες όπως η κακή διαβίωση. Στο πόλεμο δεν παίζει ρόλο μόνο ο πολεμιστής αλλά και η υγειονομική υποστήριξη που υπάρχει πίσω από αυτόν. Η ιστορία των πολέμων έχει να μας δώσει πολλά παραδείγματα περιπτώσεων που οι θάνατοι από ασθένειες υπερβαίνουν πολλές φορές τους θανάτους στο πεδίο της μάχης. Ο τύφος, ο λοιμός, η χολέρα, ο τυφοειδής και η δυσεντερία είναι οι αρρώστιες που πρωταγωνιστούν σε μερικές από τις πιο διάσημες μάχες, όπως στο πόλεμο της Κριμαίας. Από τους 620.000 σοβιετικούς που υπηρέτησαν στο Αφγανιστάν, οι 14.453 σκοτώθηκαν από τραυματισμούς, ατυχήματα ή αρρώστιες- περίπου δηλαδή 2.33% αυτών που υπηρέτησαν, συνολικά. Παρόλα αυτά η ο αριθμός των νοσηλευόμενων, ήταν αξιοθαύμαστος. Υπήρχαν 469.685 άτομα που νοσηλεύονταν- αριθμός που μας δίνει το ποσοστό 76% αυτών που υπηρέτησαν. Από αυτούς 53.753 (11.44%), είχαν τραυματιστεί ή χτυπηθεί. Το αξιοσημείωτο είναι ότι 415.932 (88.56%), νοσηλεύονταν εξαιτίας σοβαρών ασθενειών. Με άλλα λόγια το 67% αυτών που υπηρέτησαν στο Αφγανιστάν νοσηλεύονταν για σοβαρές μολύνσεις. Από τις περιπτώσεις των μολύνσεων έχουν καταγραφεί 115.308 περιπτώσεις ηπατίτιδας και 31.080 περιπτώσεις τυφοειδή πυρετού. Αυτό που μας απομένει είναι 269.544 περιπτώσεις, που μοιράζονται μεταξύ λοιμού, ελονοσίας, χολέρας, διφθερίτιδα, μηνιγγίτιδας, καρδιακών προβλημάτων, διαφόρων μορφών δυσεντερίας, ρευματισμούς, καρδιακών επεισοδίων, πνευμονία, τύφος. Τα προβλήματα των σοβιετικών στο Αφγανιστάν διαφέρουν από τα προβλήματα που είχαν παρουσιαστεί στο Παγκόσμιο πόλεμο. Στο παρακάτω πίνακα βλέπουμε αυτές τις διαφορές.                                                                                                                           

 

Κατηγορία ασθενειών	Αφγανιστάν 1980 - 1988 (τοις εκατό%)	Δεύτερος παγκ. πόλεμος1941 - 1945 (τοις εκατό%)
Κολλητικές ασθένειες	56.50	35.27
Ανεπάρκεια βιταμινών και διαταραχή πεπτικού συστήματος	0.09	4.98
Όγκοι	0.26	0.41
Νευρική κόπωση και ψυχολογικά	2.21	4.58
Παθήσεις ματιών	0.93	2.34
Παθήσεις ακοής, αναπνευστικού και λαιμού	0.97	1.61
Παθήσεις λάρυγγα	4.10	7.93
Πνευμονία	1.30	3.72
Κυκλοφοριακό σύστημα	1.80	6.46
Πεπτικό σύστημα	3.90	13.88
Ουρολοιμώξεις	1.30	3.11
Αιματολογικές παθήσεις	0.02	0.12
Οστά, σύνδεσμοι και μυς	2.10	1.39
Δερματολογικές παθήσεις	9.90	7.67
Δηλητιριάσεις	0.13	0.63
Τραυματισμοί εκτός μάχης	15.10	8.62
Άλλες παθήσεις	0.60	1.00
Γενικά	100%*	100%*

* Το γενικό υπερβαίνει το 100% διότι πολλοί στρατιώτες είχαν περισσότερες από μία παθήσεις.

Στο παρακάτω πίνακα βλέπουμε ποιες ασθένειες πρωταγωνιστούν κάθε χρονιά. Βλέπουμε μια συνεχόμενη αύξηση σε κολλητικές ασθένειες, κάτι που είναι φυσιολογικό, αφού η αύξηση αυτή οφείλεται στο ότι κολλούσαν.

Ασθένειες	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988
Τύφος-παράτυφος	1.8	2.3	5.9	13.5	18.5	16.9	7.8	7.5	10.6
Κολλητική δυσεντερία	11.4	6.1	13.1	14.1	20.8	21.1	15.3	13.7	12.9
Ηπατίτιδα	46.1	50.1	40.9	47.4	34.8	28.2	42.5	36.0	50.5
Αμοιβαδική Δυσεντερία	---	---	---	0.1	1.3	3.1	6.5	10.2	6.1
Αμυγδαλίτιδα	4.9	4.1	5.2	2.6	2.6	4.0	6.1	3.7	3.2
Ανώτερα αναπνευστικά προβλήματα	30.6	30.2	29.0	18.0	14.3	16.2	14.5	14.0	10.9
Ελονοσία	0.8	0.9	2.7	3.2	4.2	6.6	4.7	4.2	2.7
Άλλα	4.4	6.3	3.2	1.1	3.5	3.9	2.6	10.7	3.1

 

 

Μολυσματική ηπατίτιδα

Αν και οι σοβιετικοί κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για να προμηθεύουν το στρατό με φάρμακα αλλά και με την ύπαρξη νοσηλευτικών μονάδων, το μεγαλύτερο πρόβλημά τους ήταν οι μολυσματικές ασθένειες, τις οποίες δεν μπορούσαν να ελέγξουν και οι οποίες εξαπλώνονταν γρήγορα. Η έλλειψη καθαρού νερού ήταν ένας από τους μεγαλύτερους παράγοντες, της εξάπλωσης των ασθενειών. Ένας ακόμη σοβαρός παράγοντας είναι και το ότι οι μάγειρες δεν έπλεναν τα χέρια τους τακτικά αλλά εκτός αυτού δεν έπλεναν καλά και τα φαγητά. Επίσης ο σοβιετικός στρατός ήταν ανίκανος να εφοδιάζει σε καθημερινή βάση καθαρά ρούχα και εσώρουχα τους στρατιώτες.

Ο 40^ος Σοβιετικός Στρατός (Soviet 40th Army) ήταν η κύρια δύναμη στον πόλεμο του Αφγανιστάν. Η KGB και άλλες δυνάμεις που αποτελούν την MVD, καθώς και σοβιετικοί πολίτες, θεωρούνται δυνάμεις που υποστηρίζουν την κύρια δύναμη. Η κύρια δύναμη των σοβιετικών αντιμετώπιζε πέρα από τις κακουχίες του πολέμου και σοβαρά προβλήματα υγείας. Μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου του 1981 η 5^η Μηχανοκίνητη μεραρχία (Motorized Rifle Division, MRD), ήταν ανίκανη να πολεμήσει αποτελεσματικά επειδή 3000 άντρες υπέφεραν από ηπατίτιδα. Κάθε χρόνο 33% του συνόλου του  40^ου Σοβιετικού Στρατού (της κύριας δύναμης δηλαδή), υπέφερε από μολυσματικές ασθένειες. Οι σοβαρότερες συνέπειες της ηπατίτιδας ήταν οι ιοί, το αλκοόλ και η εξάρτηση από τα ναρκωτικά.  Εμβόλια υπήρχαν για την ηπατίτιδα Β αλλά δυστυχώς δεν υπήρχαν για την ηπατίτιδα Α και μη-Α και μη-Β[§]. Η ηπατίτιδα Α κατέχει την πρωτοκαθεδρία μετρώντας 95% στους στρατιώτες. Το υπόλοιπο 5% είναι από μη-Α και μη-Β. Η ηπατίτιδα κολλάει πολύ εύκολα μέσω της κοπρώδης και στοματικής κοιλότητας. Τι σημαίνει αυτό; Η ηπατίτιδα κολλάει από άτομο σε άτομο μέσω των ούρων και των κοπράνων, επειδή δεν υπάρχει καθαριότητα, και πολλοί άγγιζαν τις ακαθαρσίες στις τουαλέτες μετά τις φυσικές τους ανάγκες και χωρίς να πλυθούν με καθαρό νερό, άγγιζαν τα φαγητά μεταφέροντας έτσι τους ιούς. Η περίοδος επώασης στο Αφγανιστάν ήταν περίπου 37 ημέρες και η ανάρρωση έπαιρνε 6-8 εβδομάδες μαζί με την υποτροπή. Η περίοδος μάχης διαρκούσε 18 μήνες για τους νεοσύλλεκτους και 2 χρόνια για τους αξιωματούχους. Ο πρώτος χρόνος ήταν πάντα πιο επικίνδυνος να κολλήσει ηπατίτιδα Α απ’ ότι στο δεύτερο χρόνο. Οι περισσότερες περιπτώσεις ηπατίτιδας ανιχνευόντουσαν το φθινόπωρο και το χειμώνα. Επιδημιολογικές αναλύσεις δείχνουν τα παρακάτω αποτελέσματα:

·         31-74% της μολυσματικής ηπατίτιδας ανιχνευόταν στις στρατιωτικές κατασκηνώσεις

·         13-45% στα πεδία της μάχης

·         8-15% στην προφυλακή

·         5-14% ανιχνευόταν κατά την διάρκεια των στρατιωτικών προστατευτικών δυνάμεων (convoy).

Αυτή η ανάλυση είναι αξιοπερίεργη γιατί εκεί που όλοι περιμέναμε ότι θα υπήρχε καλύτερη υγειονομική προφύλαξη στις κατασκηνώσεις, βλέπουμε ότι τα μεγαλύτερα ποσοστά βρίσκονται εκεί που δεν το περιμένουμε.

Αναπνευστικά προβλήματα

Η πνευμονία και η βρογχίτιδα ήταν σοβαρά προβλήματα της κύριας δύναμης του σοβιετικού στρατού, ειδικά τα πρώτα τέσσερα χρόνια του πολέμου. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει σε ποσοστά %, τις παθήσεις από το 1982-1984.

Τύπος πάθησης	19821	19831	19841	19822	19832	19842
Οξεία Πνευμονία	52.0	57.0	65.1	39.0	52.0	47.8
Οξεία βρογχίτιδα	30.0	24.0	25.8	41.0	22.0	34.0
Χρόνια βρογχίτιδα	5.4	3.5	3.0	8.1	12.0	11.2
Χρόνια πνευμονία	2.0	0.5	0.1	---	1.0	0.7
Οξεία αναπνευστική μόλυνση	10.6	15.0	6.0	11.9	13.0	6.3
Συνολικά	100	100	100	100	100	100

1 - Στρατολογημένοι. 2 - Αξιωματούχοι.

Τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων υπέφεραν από οξεία πνευμονία κατά την διάρκεια του χρόνου αλλά στην πλειοψηφία υπέφεραν κυρίως φθινόπωρο και χειμώνα, περίπου 65%, ενώ άνοιξη και καλοκαίρι 35%. Περίπου το 10% των περιπτώσεων που διαγνώστηκε οξύ αναπνευστικό πρόβλημα, ήταν τυφοειδής πυρετός. Επιπλέον 82% των στρατιωτών υπέφεραν από οξεία πνευμονία κατά τον πρώτο χρόνο της θητείας τους ενώ κατά το δεύτερο χρόνο το ποσοστό αυτό μειωνόταν στο 18%.

Νοσηλευόμενος χρόνος, για την πνευμονία είναι σε ποσοστά τοις εκατό:

 

• 1 με 2 ημέρες, 42%
• 3 με 4 ημέρες, 24%
• 5 με 7 ημέρες, 22%
• 8 με 10 ημέρες, 4%
• Πάνω από 10 ημέρες, 8%

 

Στατιστικές δείχνουν ότι η πνευμονία δημιούργησε και άλλα σοβαρά συμπτώματα που ήταν επακόλουθα, της πάθησης. Συμπτώματα όπως δυσκολία στη χώνεψη καθώς και χάσιμο βάρους ήταν πολύ φανερά στους σοβιετικούς στρατιώτες. Συγκεκριμένα το 30% αυτών που υπέφεραν από τα παραπάνω προβλήματα ήταν κατά 10-15% κάτω από τις κανονικές συνθήκες σωματικού βάρους. Οι στρατιώτες που υπηρετούσαν στο Αφγανιστάν είχαν τις διπλάσιες πιθανότητες να κολλήσουν πνευμονία από τους υπόλοιπους που υπηρετούσαν σε άλλα μέρη. Οι ειδικοί δυσκολευόντουσαν να βρουν τις κατάλληλες θεραπείες επειδή οι περιπτώσεις διέφεραν η μία από την άλλη. Αυτό δημιουργούσε προβλήματα και οι στρατιώτες μετά δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στους κανονικούς ρυθμούς του καθήκοντος τους.

Στο Αφγανιστάν πολλές από τις στρατιωτικές μονάδες στέλνονταν σε απομακρυσμένα πόστα στα οποία, το ζεστό φαί και το καθαρό νερό ήταν άγνωστες λέξεις. Η έλλειψη σωστής και ισορροπημένης διατροφής καθιστούσε το σώμα των φαντάρων αδύναμο και πιο επιρρεπή σε αρρώστιες. Μια παγωμένη κονσέρβα από σούπα δεν ήταν αρκετή για να προστατέψει την διατροφική υγεία των στρατιωτών. Επίσης σε τέτοια μέρη υπήρχε ανάπτυξη αρουραίων που μετέφεραν μικρόβια. Κατά την εξέλιξη του πολέμου, έγιναν προσπάθειες να προμηθεύουν τους στρατιώτες ζεστό φαί, καθαρό νερό και πρωινό. Οι απομονωμένες μονάδες προσπαθούσαν να καταμερίσουν τα τρόφιμα. Για να μεταφερθούν γεύματα σε απομακρυσμένες μονάδες, οι σοβιετικοί κινητοποίησαν μεταγωγικά αεροσκάφη που εφοδίαζαν τις μονάδες αυτές από αέρος.

Οι μάγειρες των στρατοπέδων δεν ήταν σε καλύτερη μοίρα από τους υπόλοιπους φαντάρους. Πολλές φορές η υγιεινή τους ήταν σε χειρότερη μοίρα και πολλές φορές μέσω των μαγείρων κολλούσαν και όλοι οι υπόλοιποι. Οι σοβιετικοί αναγνώρισαν αυτή την αδυναμία τους και κάθε μήνα γινόταν επιθεώρηση για να επιβλέψουν αν τηρούνται όλοι οι κανόνες υγιεινής. Τα νοσοκομεία ήταν γεμάτα από μάγειρες, οι οποίοι παρ’ όλες τις προσπάθειες των σοβιετικών δεν μπόρεσαν να τους διατηρήσουν καθαρούς.

Η ψυχολογική κατάσταση και ο εγκλιματισμός είναι πολύ σημαντικά για την παρεμπόδιση των ασθενειών. Συνήθως οι περισσότεροι στρατιώτες εκπαιδεύονταν έξι μήνες σε τακτικές πολέμων του βουνού πριν σταλθούν στο Αφγανιστάν. Η ψυχολογική κατάσταση των στρατιωτών δεχόταν μεγάλη πίεση σε συνδυασμό με την μάχη και την υγιεινή. Παρόλο που οι σοβιετικοί εκπαιδεύονταν στο πόλεμο, η εκπαίδευση αυτή δεν ήταν αρκετή για να τους προετοιμάσει να αντιμετωπίσουν την αλήθεια των πεδίων του Αφγανιστάν. Ο μέσος όρος βάρους των αντικειμένων που κουβαλούσαν καθημερινά οι στρατιώτες στο πόλεμο ήταν 31.98 κιλά. Εξαιτίας της αυστηρής ψυχολογικής εκπαίδευσης, οι στρατιώτες ήταν ανίκανοι να κουβαλήσουν όλο αυτό το φορτίο. Οι σοβιετικοί προσπάθησαν να αναπτύξουν πιο ελαφρύ εξοπλισμό αλλά ποτέ δεν κατάφεραν να τον αναπτύξουν για όλων των ειδών μονάδων. Οι φαντάροι είχαν να συναγωνιστούν όλες αυτές τις εχθρικές συνθήκες, οι οποίες τους έκαναν πιο ευάλωτους στις αρρώστιες.

Οι αρουραίοι, οι ψείρες και τα κουνούπια ήταν ένα μόνιμο πρόβλημα. Τα σκουπίδια επίσης δεν καταστρέφονταν εγκαίρως. Συνήθως τα σκουπίδια βρίσκονταν κοντά στα στρατόπεδα. Οι δεξαμενές νερού δεν προστατεύονταν από κουνούπια, κάμπιες και σκουλήκια. Αν και οι στρατιώτες ψεκάζονταν με αντιψειρικό, η μη συχνή πλύση των ρούχων δημιουργούσε αρκετά προβλήματα. Ο τύφος και η ελονοσία ήταν επιπτώσεις της λάθος επιτήρησης.

Το νερό στο Αφγανιστάν ήταν σε υψηλά επίπεδα βακτηρίων. Παρόλες τις προειδοποιήσεις και την εκπαίδευση, οι σοβιετικοί πολλές φορές έπιναν από βρώμικο νερό. Σε αυτό έφταιγε το υπολογιστικό σύστημα των σοβιετικών να εφοδιάζει απομακρυσμένες περιοχές με καθαρό νερό. Το βρώμικο νερό ήταν φορέας τύφου και αμοιβαδικής δυσεντερίας. Οι σοβιετικοί έβραζαν το νερό τους και άρχισαν να βάζουν ψύκτες σε διάφορα σημεία. Δεξαμενές τοποθετήθηκαν για να προσφέρουν αποστειρωμένο νερό. Παρόλες τις προσπάθειες οι σοβιετικοί ήταν ανίκανοι να εποπτεύουν τις πηγές που τους προσέφεραν καθαρό νερό.

Αν και υπήρχαν πολλά σκαμμένα αποχωρητήρια και στη συνέχεια τοποθετήθηκαν και αποχωρητήρια με καζανάκι, οι σοβιετικοί δεν τα φρόντιζαν με αποτέλεσμα αρρώστιες όπως  η ηπατίτιδα να είναι συχνό φαινόμενο

Οι σοβιετικοί γιατροί και νοσηλευτές ήταν πολύ καλά οργανωμένοι για να γιατρεύουν τους πληγωμένους αλλά πολύ ανοργάνωτοι όταν επρόκειτο για άρρωστους. Νοσοκομεία και ιατρικές μονάδες υπήρχαν, ενώ πολλοί στρατιώτες μεταφέρονταν σε νοσοκομεία στην ΕΣΣΔ. Επίσης δημιουργήθηκε νοσοκομείο για τις μεταδιδόμενες ασθένειες στο Bagram του Αφγανιστάν. Το πρόγραμμα ανάρρωσης περιελάβανε φαρμακευτική αγωγή, δύο ώρες ξεκούραση μετά από κάθε γεύμα, πέντε γεύματα την ημέρα, φυσιοθεραπευτικές ασκήσεις, θεραπεία μέσω βιταμινών και ψυχοθεραπεία. Οι σοβιετικοί πάντως δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα με τα βάρη των ασθενών. Μετά τον πόλεμο, οι Αμερικανοί είχαν πάρει τα παραδείγματα που χρειαζόντουσαν για το πώς πρέπει να πολεμούν σε επιχειρήσεις της ερήμου και απεφύγανε τα λάθη των σοβιετικών, στο πόλεμο του Περσικού Κόλπου. Οι σοβιετικοί εντυπωσιάστηκαν από την δυνατότητα εφοδιασμού καθημερινά 80 λίτρων σε κάθε άτομο, από την χρήση μεγάλων συσκευασιών εμφιαλωμένου νερού, από τον καταμερισμό θερμαινόμενων μονάδων στα αμερικανικά τάνκς, από τα έτοιμα γεύματα και από τις σοκολάτες που είχαν σχεδιαστεί για να αντέχουν μέχρι και σε 65,56 °C χωρίς να λιώνουν καθώς και από τις στολές και τον ελαφρύ εξοπλισμό.

Οι σοβιετικοί δεν μπορούσαν να κατανοήσουν ότι πέρα από την εκπαίδευση υπήρχε και η πολύπλοκη πραγματικότητα που είχε φοβερές συνέπειες στους φαντάρους. Ο καταμερισμός καθηκόντων δεν ήταν σωστός με αποτέλεσμα να μην λειτουργεί σωστά το σύστημα υγιεινής. Οι σοβιετικοί πήραν ένα δύσκολο μάθημα από την αφγανική εμπειρία για τις παράπλευρες επιδράσεις του σύγχρονου πολέμου στους στρατιώτες. Τα επόμενα χρόνια οι Αμερικάνοι είχαν παραδειγματιστεί από τα λάθη των σοβιετικών και τα απεφύγανε.

 

 

Επίλογος

            Ποιο ήταν τελικά το μάθημα που πήραν οι σοβιετικοί στο Αφγανιστάν; Νομίζω ότι ο κύριος Γκορμπατσόφ το είπε καλύτερα. Το Αφγανιστάν ήταν για τους ίδιους τους σοβιετικούς μια ματωμένη πληγή (Krovotochashchaia rana). Ένας πόλεμος για λάθος λόγους που δημιούργησε περισσότερα προβλήματα παρά έφερε λύσεις. Με αρκετούς χιλιάδες νεκρούς (12-15.000 άτομα) πίσω τους οι σοβιετικοί κατάφεραν να ανταλλάξουν τόσες ζωές και τελικά να μην κερδίσουν τίποτα. Κατάφεραν επίσης να αφήσουν πίσω τους ένα ρημαγμένο λαό, που η φτώχια του δεν του επέτρεπε να σηκωθεί πάλι πάνω στα πόδια του. Κατάφεραν να χάσουν αρκετούς «φίλους» και συμμάχους τους, ενώ παράλληλα πέρασαν στο κόσμο την εικόνα του κατακτητή. Έπληξαν την ίδια τους τη χώρα με τεράστια πολιτικά λάθη τα οποία στάθηκαν αδύναμοι να τα επανορθώσουν. Λίγο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης σαν Ιδέα, ήρθε και η κυριολεκτική κατάρρευση της.

            Με την επιστροφή των φαντάρων πίσω στα σπίτια τους οι σοβιετικοί έπρεπε τώρα να παλέψουν με νέα προβλήματα όπως ήταν οι αρρώστιες, τα ψυχολογικά προβλήματα που είχαν κληρονομήσει από το Αφγανιστάν, αλλά και με τα προβλήματα της απεξάρτησης πολλών φαντάρων από τα ναρκωτικά. Ο πόλεμος μετά την λήξη του άρχισε να γίνεται σιγά-σιγά γνωστός αφού τα ΜΜΕ άρχισαν να δείχνουν πολλές αλήθειες που τόσα χρόνια είχαν αποκρύψει. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι με την λήξη του πολέμου μαθεύτηκαν τα πάντα. Το αντίθετο μάλλον. Ο λαός έμαθε μόνο αυτά που έπρεπε να μάθει.

            Το Αφγανιστάν έχει ένα θλιβερό επίλογο, όμως η ιστορία του δεν τελειώνει εδώ. Οι λιμοί και οι μεταναστεύσεις είναι μερικά από τα προβλήματα που γέννησε ο πόλεμος. Οι σχέσεις του Αφγανιστάν με τις περιφερειακές δυνάμεις αλλάζουν. Το μέλλον του Αφγανιστάν συνεχίζει να είναι δυσοίωνο. Μια νέα δύναμη, οι Ταλιμπάν αποκτούν ισχύ και προσπαθούν να εναντιωθούν με τη βία σε κάθε ξένο κατακτητή που αναμιγνύεται στις εσωτερικές τους υποθέσεις. Το μεταπολεμικό Αφγανιστάν είναι ένας χώρος σύγκρουσης ανάμεσα στους αντάρτες που πολεμούν για το ποιος θα ελέγξει τη χώρα. Ένας εμφύλιος σπαραγμός που επηρεάζει κάθε χώρα που «βγαίνει» από ένα πόλεμο. Σε καιρό ειρήνης το Αφγανιστάν παραμένει μια από τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Οι εκκλήσεις για διεθνή βοήθεια δεν αποδίδουν και η διεθνής βοήθεια σταμάτησε όταν σταμάτησε και ο πόλεμος. Όταν τελικά το Αφγανιστάν προσπάθησε να στηριχτεί στα πόδια του, δεν υπήρχαν οι πόροι. Ο κόσμος σταμάτησε να ενδιαφέρεται για μια φτωχή χώρα και όλοι άρχισαν να ενδιαφέρονται για το τι μπορεί να τους προσφέρει αυτή η χώρα. Μη κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας. Όλοι ξέρουμε πως λειτουργεί η πολιτική και οι μεταπολεμικές συνθήκες. Ο έλεγχος της Νοτίου και Νοτιοδυτικής Ασίας σταμάτησε να ενδιαφέρει την καταρρέουσα Σοβιετική Ένωση όχι όμως και την Αμερική που τώρα πια χωρίς ανταγωνισμό έχει όλο το πεδίο ελεύθερο για να μπορέσει να εξουσιάσει εκείνο το κομμάτι της Ασίας. Το Αφγανιστάν μετατρέπεται για άλλη μια φορά από έναν θλιβερό επίλογο σε έναν θλιβερό πρόλογο. Η ιστορία του Αφγανιστάν συνεχίζεται με αιματοχυσία σε αυτό που όλοι γνωρίζουμε σήμερα, μιας και οι συνέπειες του τότε πολέμου αφορούν τις πολιτικές αναταραχές του σημερινού Αφγανιστάν.

 

 

        

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

 

1. The Soviet Withdrawal from Afghanistan: edited by Amin Saikal and William Maley, Cambridge University Press

 

2. Περιοδικό Osprey ∙ MEN -AT- ARMS SERIES, Russia’s War in Afghanistan, τεύχος 178

 

 

3. The Soviet Union in the Third World /edited by Saivetz Carol R.

Boulder, Colo. :Westeview Press, 1989

 

4. The USSR and Marxist Revolution in the Third World /edited by Katz N. Mark [Washington, D.C.]:Woodrow Wilson International center for Scholars,1990

 

5. Gorbatcev’s military policy in the Third World /Mark N. Katz

Westport, Conn.: Praeger, 1989

 

6. The Soviet Union and the strategy of non-alignment in the third world /Roy Allison, Cambridge University Press, 1988

 

7. The Soviet Union, Eastern Europe and the Third World /Roger Kanet

Cambridge University Press, 1992

 

8. The Soviet Union: the incomplete super power /Paul Dibb, -2^nd edition

London : Macmillan, 1998

 

9. The struggle for the Middle East :the Soviet Union and the Middle East 1958-1968: Walter Laqueur, Routlege and Kegan Paul, 1969

 

10. The Soviet Union and the Gulf in the 1980‘s / Carol R. Saivetz

Boulder, Colo.: Westeview Press, 1989

 

 

 

 

11. Η άνοδος και η πτώση των μεγάλων δυνάμεων :οικονομική μεταβολή και στρατιωτική σύγκρουση από το 1500- 2000 / Paul Kennedy

Αθήνα: Αξιωτέλλης, 1990

 

12. Διεθνής Πολιτική 1945-2000 /Πήτερ Καλβοκορέσσι

 

 

 

 

 

 

 

---

[*] DRA ήταν ο τακτικός στρατός των αφγανών. Ήταν δηλαδή Αφγανοί που πολεμούσαν στο πλάι των Σοβιετικών.

[†] Το Πακιστάν αποτελούν τέσσερις διαφορετικές εθνικές ομάδες, τις Punjabis, Sindis, Pushtuns και Baluchis. Οι ομάδες αυτές είχαν μεταξύ τους μεγάλες διαφορές.

[‡] Matrioshka στα ρωσικά είναι οι Μπάμπουσκες που εδώ στην Ελλάδα τις αναφέρουμε λάθος. Όταν μιλάμε για το Σύνδρομο Matrioshka σε όρους πολιτικούς εννοούμε ότι κάθε δύναμη είναι “έγκλειστη”, υπόλογη αν θέλετε, μέσα σε μια άλλη πιο μεγάλη δύναμη και ούτω καθ’ εξής, όπως ακριβώς οι Μπάμπουσκες.

[§] Η ηπατίτιδα μη-Α και μη-Β είναι μορφές ηπατίτιδας που δεν έχουν ανακαλύψει από πού προέρχεται ο ιός αλλά τυχαίνει να έχουν τα ίδια συμπτώματα με την ηπατίτιδα Α και Β, για αυτό και ονομάστηκαν αντίστοιχα μη-Α και μη-Β.